ÖNSÖZ

Sevgili Arıcılar,

Türkiye yedi değişik iklim bölgesine ve engebeli bir coğrafyaya sahiptir. Bu iklim ve doğal yapının sonucu ülkemizde takriben10.000 değişik bitki türü yaşamaktadır ve bitkilerin üçte biri nektarlı ve polenli bitkilerdir. İklim ve bitki çeşitliliğine paralel olarak on binlerce yılda farklı bal arısı ırkları oluşmuştur. Dünya’da mevcut 27 bal arısı ırkından beş adedi Türkiye’de bulunmaktadır. Ayrıca Türkiye 6 milyon adet koloni varlığına sahiptir. İklimi, florası ve bal arısı ırk zenginliği ile ülkemiz tam bir arıcılık cennetidir.

Ancak ülke olarak bu doğal imkânı üretime dönüştürememekteyiz. Altı ay karın altında kışlayabilen Kafkas Arısı ile Akdeniz sahillerinde, Basra böceğinin salgısına göre yaşamını düzenlemiş Muğla Arısı ile Anadolu yaylalarında arıcılık yapmaya çalışmaktayız.

Yılda yaklaşık üç milyon koloninin gezginci olması, ırk ve bölgesel özellikler göz önüne alınmadan yapılan arı ticareti ve ticari Ana Arıların yanlış bölgelere servis edilmesi ile 6 milyon koloninin büyük bir kısmı melezlenmeye (genetik kirlenme) ve genetik çözülmeye neden olunmuş, on binlerce yılda oluşmuş farklı ırkların özellikleri bozulmuştur. Bu, dünyanın başka bir ülkesinde yaşanmayan, beş ayrı ırkın bulunduğu ülkemize özel bir sorundur.

Melezlenmiş koloniler verimsizleşmişler, küçülmüşler, hırçınlaşmışlar, çok oğul verir olmuşlar ve hastalıklara dayanıklılıkları azalmıştır. Bilinçsiz bakım, besleme ve hastalıklarla mücadele de yetersiz olduğu için koloni başına ortalama bal verimimiz 15 kg/yıldır. Çin’de verim ülkemizin üç katından fazla, 48 kg.’dır. Verimlilik sıralamasında dünya ortalaması olan 21 kg.’ın da altında bulunmaktayız.

Düşük verimle üretimlerini sürdüremeyen arıcılarımız yaşayabilmek için şekerli besleme gibi yanlış uygulamalara başvurmaktadırlar. Bal kalitesini bozan şekerli besleme hesaba katıldığında gerçek verimin 10 kg.’ın da altında olduğu tahmin edilebilir.

Sorunun çözümü için, ülkemizde mevcut tüm doğal arı ırkları tanımlanmalı, Damızlık Merkezleri oluşturulmalı izole alanlarda korunmalı, seleksiyon çalışmaları yapılarak damızlıkları üretilmeli ve arıcılarımızın kullanımına verilmelidir.

Kafkas Arısı örneğinde olduğu gibi damızlık sorunu çözüldüğünde bölgelerine uygun damızlık bulabilen arıcılarımız da kendi kullanımlarına yönelik ana arıları üreterek her yıl, en geç iki yılda bir ana arılarını yenileyebilmekte ve ekonomik arıcılık yapabilmektedirler.

ANG Vakfı doğal varlıkların ve biyolojik çeşitliliğin korunması için de faaliyet gösteren gönüllü bir kuruluştur. Bal arılarının bitkisel üretimdeki tozlaşma görevleri, ürettikleri arı ürünlerinin yararları ve arıcılığın kırsal kalkınmadaki yeri nedeni ile bal arılarını önemsemektedir. ANG Vakfı yukarıdaki sorunlar ve küresel iklim değişikliği nedeni ile bal arılarının risk altındaki canlıların en başında geldiğini ve mutlaka korunmaları gerektiğini düşünmektedir.  Bu nedenle bal arılarının yaşatılması ve rasyonel kullanılmasına katkıda bulunacak örnek çalışmalar yapmaktadır.

Artvin’de başlayan arıcılık eğitimi Kafkas Arı Irkının korunması, seleksiyonu, damızlık ana arı üretimi ve ayrıca organik bal üretimi konularındaki eğitim ve AR-GE çalışmalarının benzerini Orta Anadolu Balarısı Irkı için de yapmayı programına almış ve çalışmaktadır.

Bu kitap ANG Vakfı’nın arıcılarımıza bir eğitim hizmetidir. Kitabın içeriğindeki arıcılarımızın kendi ihtiyaçları ana arıları nasıl üretecekleri konusundaki bilgilerinin, resimli, sade ve anlaşılır olmasına özen gösterilmiştir.

Kafkas Arısını damızlık olarak kullanan binlerce arıcımız bu kitapta anlatılan Ana Arı üretim tekniklerini uygulayarak kendi ana arılarını üretmekte ve arıcılıktan kâr etmektedirler. Bunu siz de başarabilirsiniz. Böylece hep birlikte Türkiye arıcılığını tüketiciye gerçek bal sunan ve hatta dış satım yapabilen bir sektör haline getirebiliriz.

ANG Vakfının arıcılık çalışmalarının bu düzeye ulaşmasında işbirliği ve destek anlayışıyla katkı sağlayan T.C. Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı yetkilileri ile arıcılık alanında çalışmalarını sürdüren akademisyenlere teşekkürlerimizi sunarız.

Artvin ve Türkiye arıcılığına hizmet ve destek çalışmalarında ANG Vakfı kurucusu ve Yönetim Kurulu Başkanı Sayın A. Nihat Gökyiğit’e gösterdiği samimi ilgi ve destek ile yaptığı ve yapmaya devam ettiği katkılar için şükran borçluyuz.

Ahmet İnci, ANG Vakfı Arıcılık Danışmanı
Ümit Y.Gürses, ANG Vakfı Danışmanı
Turgut Gökyiğit, YK Bşk. Yrd.

BÖLÜM BİRDamızlık Sorunu ve Bal Verimi

1.   Türkiye Arıcılığının Damızlık Sorunu

Türkiye’de koloni başına verim çok düşüktür:

  • Koloni başına ortalama bal verimi Kanada’da 51 kg, Çin’de 48 kg, Avustralya’da 45 kg, Meksika’da 31 kg, Arjantin’de 28 kg, ABD’de 27 kg, Ukrayna’da 26, Etiyopya’da 9 kg dır.
  • Türkiye’de 2010 yılı FAO verilerine göre koloni başına yıllık bal verimi 15 kg’dır.
  • Diğer yandan Türkiye genelinde petekli bal üretimi amacı ile üretim sezonunda kolonilere verilen en az 10 kg toplamda en az 40.000 ton şeker bal üretiminden düşülürse koloni başına gerçek ortalama bal verimi 5-6 kg’a inmektedir.
1. Sadece kuluçkalıkta çalışılan Muğla Arısı arılığı

Arı ırkları kontrol yetersizliği nedeniyle melezlenmiştir

Gezginci arıcılık, bölgeler arası arı ticareti, yanlış ana arı üretimi ve yanlış bölgelere pazarlanmasında kontrol yetersizliği nedeniyle ırklar arasında melezlenmeler meydana gelmiştir.

Gezginci Arıcılıkla Melezlenme

  • Gezginci arıcılık başlamadan önce Türkiye’de Kafkas, Anadolu, Muğla (Resim 1), Suriye ve İran Arı Irkları (Resim 2) kendi bölgelerinde yaşmakta ve bu ekolojide daha verimli idiler.
  • Her ırk kendi bölgesinin ikliminde ve bitki örtüsünde on binlerce yıl boyunca yaşamış, iklim şartlarına dayanabilmiş, hayatta kalabilmiş ve bal üretmiştir.
  • Dünya’nın başka bir ülkesinde Türkiye’de olduğu kadar değişik arı ırklarından oluşan arı çeşitliliği yoktur.
  • 1950’li yıllarda ulaşım imkânlarının gelişmesi ile başlayan gezginci arıcılık sisteminde, arıcılar arılarını nerede taze çiçek varsa o taze çiçeklerden bal üretmeye götürmeye başlamıştır.
  • Arıcılar daha da ileri giderek bir bölgenin arısını başka bölgeye götürüp orada kışlatmaya başlamıştır.
  • Bu gezginci arıcılık düzeninde değişik ırkların kolonileri birbirlerini dölleyerek melezlenmiştir.
  • Şimdilerde yılda üç milyon koloni 3-5 kez yer değiştirerek arıcılık yapılmaktadır. Melezlenmenin boyutu her geçen yıl katlanarak artmaktadır.
  • Gezginci arıcıların ellerinde 20-30 kuşak melez, soysuz ve verimsiz koloniler bulunmaktadır.
2. Prof. Dr. F. Ruttner’in Balarılarının biyocoğrafya ve taksonomisi adlı kitabındaki Ortadoğu’daki arı ırkları haritası
3. Kamyonda gezginci koloniler

Gezginci Arıcılıkla Arı Hastalıkları da Arttı

Gezginci koloniler (Resim 3) aynı zamanda taşıdıkları hastalıkları da gittikleri yerlerdeki kolonilere bulaştırmaktadır (Resim 4).

Çam balı bölgesinde aynı yerde konaklayan binlerce koloniyi bir arada görmek mümkündür. Bu binlerce koloni aynı su kaynağından su almaktadır. Bir arılıktaki herhangi bir hastalık yağmacılıkla beraber diğer arılıklara da kolayca bulaşmaktadır.

Arı  hastalıklarının  insan  eli   ile  bulaştırılmasının  bundan daha kötü bir yolu bulunamaz.

4. Türkiye’de Gezginci Arıcıların Göç Yolları

Bölgeler Arası Arı Ticareti İle Melezlenme

  • Eylül- Ekim aylarında Çam Pamuklu Koşnili’nin (Basra Böceği) salgısından bal yapan Muğla Arısı erken ilkbaharda Dünya’nın en hızlı gelişen arısıdır. Bu arı ilkbahar ve yaz aylarında bal stoklamaz ve sürekli yavru yapar. Bu arının genetiğinde ilkbahar ve yaz aylarında çoğalma, Eylül ve Ekim aylarında Basra böceğinden bal yapma davranışı oluşmuştur. Bu arı on binlerce yıl böyle yaşamış ve bu yönde evrimleşmiştir.
  • İlkbahar ve yaz aylarında gelişme hızı yüksek olan bu arı, arı tüccarları tarafından satın alınarak Türkiye’nin diğer bölgelerine satılmaktadır. Ancak sadece kendi bölgesine uyumlu olan bu arı satıldığı Anadolu’nun diğer bölgelerinde sonbaharda Basra böceği olmadığı için aç kalmakta ve kışında ölmektedir.
  • 1990 – 2000 yılları arasında, Sosyal Dayanışma Vakıfları, Orman Bakanlığı ORKÖY Kuruluşu ve İl Özel İdareleri tarafından Ege Bölgesi’nden alınan 700 bin koloni Anadolu’ya dağıtıldı. Bu koloniler melezlenmeyi hızlandırdılar ve verildikleri yerlerde iklim uyumsuzluğundan dolayı öldüler.
  • Bu uygulamadan yararlanan sadece arı tüccarları oldu. Bakanlık 2000’li yılların başında bu yanlışı görerek koloni ticaretini durdurdu. Ancak son yıllarda bu tür yanlış uygulamalar yeniden başlamıştır.
  • Ankara İli’nde 1982 yılında 90.000 koloni varken, 1990 yılından sonra kamu desteği ile 5 defa, toplam olarak en az 20.000 koloni dağıtılmıştır. Günümüzde Ankara İli’nde toplam sadece 60.000 koloni bulunmaktadır. Başta dağıtılan koloniler olmak üzere Ankara’da kolonilerin %50’si ölmüştür. Bu ölümlerin nedeni uyumsuzluk ve hastalıklardır.

 

Yanlış Ana Arı Üretimi ve Pazarlama İle Melezlenme:

  • Son zamanlarda yılda üretilen yaklaşık 200.000 ticari Ana Arının %80’i genellikle Kafkas Ana x Muğla Baba olarak üretilmektedir.
  • Muğla Baba Melez Ana Arılarda melezlenmeyi hızlandırmaktadırlar.
  • Muğla Baba Melez kolonilerin yaz aylarında bal stoklamadıkları, sürekli yavru yaptıkları ve kendilerini çam balına hazırladıkları bilinmektedir.
  • Muğla Baba Melez Ana Arılı koloniler sonbaharda çam balına götürülmediği takdirde yeteri bal stokları olmadığından soğuk bölgelerde kışı geçirememekte, ilkbahara çıkamamaktadırlar.                      

 

Ticari Ana Arı Üretimleri ve Pazarlama Bölgeleri

Bakanlıktan sertifikalı yüksek miktarda ticari Ana Arı üretimi yapan işletmelerinin kullandıkları üretim materyali kolonilerin orijinlerine göre alanları.
Kırmızı oklar Muğla kolonileri ile çalışan işletmelerin pazarlama alanlarını,
Yeşil oklar Kafkas kolonileri ile çalışan işletmelerin pazarlama alanlarını gösterir.

 

Üretim Materyali Kolonilere Göre Ana Arı İşletmeleri:

Üretim materyali koloniler (damızlık değil) işletmelerin temel üretim kolonilerini oluşturur. Üretim materyali koloniler Ana Arı üretim işletmesinin bulundurulduğu bölgeden temin edilen kolonilerdir.

Üretim işletmelerinin başlatıcı, besleyici, destek kolonileri ve çiftleştirme kutularında kullanılan çekirdek koloniler, bu çevreden temin edilen kolonilerden yapılmaktadır.

Üretim materyali kolonilerin temin edildikleri bölgeler ve kolonilerin orijinleri çok önemlidir.

Bu bölgeler ve koloniler:

  1. Ağırlıkla Muğla Arısı kolonileri İle oluşturulan işletmeler:Genellikle Muğla Arısı kanı taşıyan, başta Muğla ve Aydın olmak  üzere   Akdeniz  ile  Ege  Bölgesi   kolonilerinden oluşturulan işletmeler.
  2. Kafkas Arısı kanı taşıyan kolonilerden oluşturulan işletmeler: Genellikle Kafkas Arısı kanı taşıyan Doğu Karadeniz ve Marmara Bölgesi kolonilerinden oluşturulan işletmeler.

 

Hali hazırda kullanıldığı söylenen damızlıklar:

Türkiye’de Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı’nın tescil ettiği tek damızlık materyal Saf Kafkas Arısı’dır.

Saf Kafkas Arısı’nı kullanan da kullanmayan da kullandığını söylemektedir. Saf Kafkas Damızlıkları kullandığını söyleyen  işletmeler  ise bu damızlıklardan ellerinde sadece

5 – 10 adet koloni tutmaktadırlar. Ankara’daki birkaç işletme damızlık olarak Karniol ve İtalyan kullandığını beyan etmektedir.

İşletmeler Ana Arı gözlerini bu damızlıklardan larva alıp üretmektedirler. Ana arı gözlerinden çıkan ana arılar üretim materyali kolonilerin ve çevredeki kolonilerin erkek arıları ile döllenmektedirler. İşletmelerde erkek (Resim 5) arı kolonileri bulundurulmamaktadır.

5. Erkek Arı kolonisi olmadan döllendirilmeye çalışılan ancak döllenemeyen Ana Arılar

Ana Arı üreticileri üretim materyali kolonilerini ya Muğla Arısı kanı taşıyan kolonilerden ya da Kafkas Arısı kanı taşıyan kolonilerden edinmektedirler. Genelde Akdeniz ve Ege Bölgelerinde üretim yapan ve Akdeniz ve Ege Bölgeleri’nde üretime başlayıp diğer bölgelerde devam ettiren işletmeler ihtiyaçları olan bu temel kolonileri ilkbaharda edinmekteler, sezon ortasında da ellerinden çıkarmaktadırlar. Ertesi yıl yine aynı yöntemi uygulamaktadırlar. Böyle bir uygulama olunca da işletmelerdeki erkek popülasyonun %90’ı Muğla Arısı kanı taşımaktadır.

Yapılan bir çalışmada; 2013 yılında Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı’ndan ruhsatlı ve faal olan ticari Ana Arı üretim işletmelerinden Muğla Arısı kökenli koloniler kullanarak oluşturulmuş 17 işletmenin toplam üretimi 145.000 adet ticari Ana Arıdır. Kafkas Arısı kökenli kolonilerden oluşturulmuş 9 işletmenin toplam üretimi 40.000 adet Ana Arıdır.

 

Muğla Arısı Kökenli Üretimin Pazarlandığı Bölgelere bakıldığında:

Karadeniz Bölgesi’nde 2013 yılında 6 ilde yapılan tespitte Artvin’de 5.000, Rize’de 43.000, Trabzon’da 15.000, Giresun’da 20.000, Ordu’da 15.000, Samsun’da 6.000 olmak üzere 6 ilde toplam 104.000 ticari ana arının pazarlandığı görülmektedir.

Karadeniz illerinde kullanılması gereken ve ağırlıkla Kafkas kanı taşıyan ticari Ana Arıların toplam üretiminin 40.000 olduğu bir üretim yapısında Karadeniz Bölgesi’nde sadece 6 ilde 104.000 adet ticari ana arı pazarlanmaktadır. Bu demektir ki Karadeniz Bölgesi’nin 6 iline en az 104.000  –  40.000 = 64.000 adet Muğla arısı kanı taşıyan ana arı pazarlanmaktadır.

Muğla Arısı kanı taşıyan bu Ana Arılar her yıl verildikleri kolonilerin ölümlerine neden olmakta ve aynı zamanda melezlenmeyi de artırmaktadırlar.

Burada akla gelen soru şudur: Neden Muğla arısı ile üretilen Ana Arılar Kafkas bölgesine pazarlanmaktadırlar?

Bunun nedeni; Kafkas Arısı kolonileri ile üretilen Ana Arıların üretim maliyetlerinin yüksek olmasıdır. Kafkas Ana Arı maliyetleri Muğla Arısı kolonileri ile üretilen Ana Arıların maliyetinden en az üç kat fazla olmaktadır. Üretim maliyetleri nedeni ile oluşan bu pazar yapısından Karadeniz, Doğu Anadolu, İç Anadolu arıcıları zarar görmektedirler.

Bu yanlış uygulama Ana Arı üretimini ve arıcılığı olumsuz etkilemektedir.

Macahel Arıcılık A.Ş.’nin bölgelere göre Ana Arı pazarlama dağılımına bakıldığında:

Saf Kafkas, Artvin ve Ankara F-1 melezlerinin % 95’i Karadeniz, Doğu Anadolu, Marmara ve İç Anadolu’ya pazarlanmaktadır. 

Bu biyolojik adaptasyonları düşünüldüğünde doğru bir uygulamadır.

 

Ankara’da Üretim yapan Bakanlıktan İzinli Ticari Ana Arı Üretim İşletmelerinin Kontrol Raporu:

Yurt Dışından Getirilen İzinli ve Kaçak Ana Arılarla Melezlenme

  • Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı’nın yürürlükteki mevzuatına göre Kafkas dahil İtalyan, Karniyol, Buckfast gibi Ana Arıların Türkiye’ye girişi yasaktır.
  • Ancak araştırma amacı ile getirilen yabancı ırkların baba hattı bilinmeyen melezleri bazı kamu kurumları ve üniversiteler tarafından dağıtmaktadırlar.
  • Bakanlık tarafından Ana Arı üretim izni verilmiş bazı üreticiler de bu Ana Arıların melezlerini pazarlamaktadırlar.
  • Bu yabancı ırklar da genetik kirliliği artırmaktadırlar.

 

Kafkas Arısı Çalıştayı ve Sonuç Bildirgesi

14 –23 Temmuz 2006’da Artvin – Camili’de Uluslararası Kafkas Arısı Çalıştayı (Resim 6) yapılmıştır. Çalıştayın sonuç değerlendirme raporunda yer alan bazı maddeler aşağıda yer almaktadır:

  • Saf ve kullanma melezi F –1 ana arı üretimi yapacak özel ve tüzel kişilere gereken uygun tecritli alanlar tahsis edilmeli.
  • Kafkas Camili yaklaşımı uyarınca Türkiye’de mevcut Kafkas dışındaki balarısı ırk ve ekotiplerinin belirlenmesi, izolasyonu, seleksiyonu ve tescillerlinin yapılmalı ve toplum elinde korunmalıdır.
  • Pazara sürülecek ana arıların üretiminde kalite kriterleri ve denetim esasları belirlenmelidir.
  • Türkiye’ye İtalyan ya da Karniol anaları gibi yabancı ana arıların sıkı bir denetim altına alınmalıdır.
6. Kafkas Arısı Çalıştayı Katılımcıları

Soysuzlaşma (Melez Çözülmesi) 

Bu konuda Muğla Arıcılar Birliği’nin Yayın Organı Arıcının Sesi Dergisi’ndeki “Niçin Yerli Bal Arısı Irkı Kullanmalıyız?” makalesinde biyolog Prof Dr. Aykut Kence şöyle yazmaktadır:

“Türkiye, Dünya ülkeleri içinde bal arısı genetik çeşitliliği bakımından parmakla gösterilebilecek bir zenginliğe sahiptir. Bu genetik hazinenin değerini bilmek ve gelecek kuşaklara aktarabilmek öncelikle arıcılarımızın ve bu konuda çalışan bilim insanlarımızın görevi olmalıdır.

Binlerce yıldır Türkiye’nin farklı coğrafyalarındaki birbirinden çok farklı yaşam ortamlarına flora ve iklim koşullarına uyum sağlamış olan arılarımız bu farklılıklarını bugüne kadar büyük ölçüde koruyabilmiştir.

Ne Kafkas Arısı, ne de Muğla arısı yöreleri değişince pek başarılı olamayacaklardır.

Bunların dışında bal arıları bulundukları bölgenin nektar durumuna göre yavru yetiştirir ve yavru yetiştirmeyi bırakır. Yaşamları bulundukları bölgenin ekolojik koşullarına uyum sağlamıştır. Muğla arısı yazın nüfusunu artırmaya çalışırken, Kafkas Arısı erken gelen kışa göre bal ve yavru üretir. Muğla Arısı sonbahara çam balı için hazırlık yapmaktadır. Onun için Kafkas arısı kış için köşesine çekilirken Muğla arısı çamlarda yaşayan Marchalina  hellenica’ nın salgısından çam balı yapmak için sonbahara büyük bir nüfus ile girer. O nedenle soğuk bir bölgede kışlamak Muğla arısı için bir felakettir. Çünkü koloniler yaz aylarında yeterince bal üretememiş buna karşılık bolca yavru üretmişlerdir.

Kafkas ve Muğla arılarının safları bu özellikleri gösterdikleri halde melezler farklı olabilir. Çünkü melezler ilk kuşakta her iki ırkın genlerinden ve kromozomlarından tam bir takıma sahiptirler.

Fakat ikinci ve üçüncü kuşaklarda bu takımlar dağılacaktır. Buna genetikte “Melez Çözülmesi” diyoruz. Bu durumda uyumlu olmayan bireylerden oluşan koloniler yaygınlaşacaklardır. Bu da yerel ırk için bir tehlike anlamına gelmektedir. Çünkü binlerce yılda doğal seçilim yoluyla oluşan uyumlu gen takımları ortadan kalkacak, bir yığın yöre ile uyumlu olmayan gen ortalıkta dolaşarak büyük bir gen kirliliğine neden olacaktır. Ancak ilk kuşakta yeni melezler oluşturarak bu melezlerin üremeleri önlenebilirse başarılı bir arıcılık yapılabilir.

Bizde yerel koşullara uyum sağlamış en azından beş ırk ve bunların pek çok ekotipleri varken bunları ıslah ederek kullanma yerine, yurt dışından İtalyan veya Karniyol ithal ederek kullanmaya çalışmak yerli gen kaynaklarımıza zarar verecek genetik yozlaşmaya neden olacak bir yaklaşımdır.

O nedenle arıcılarımız için en uygun çözüm bulundukları yörenin arı ırkını ya da ekotipini kullanmaktır. Çünkü yerli ırklar bulundukları yöreye uyum sağlamış o bölge için en başarılı ırklardır. Bu uzun vadede yerel ırk ve ekotiplerin korunması açısından en yararlı yaklaşımdır.

Arıcılarımız yabancı ırkların kullanılmasına yönelik reklamlara itibar etmemelidirler. Yabancı ırklar da ülkemizde uyumlu gen takımlarının bozularak genetik bir yozlaşmaya neden olmaktadırlar. Bunda da arıcı birlikleri arıcılarımıza yol göstermeli, kesinlikle yabancı ana ithaline hoşgörü göstermemelidirler.

Bu bizim gelecek kuşaklara borcumuzdur.”

 

Melez Kolonilerin Verimleri Düşmüştür

  • Ballık dahi kullanılmayan Muğla arıcılığında olduğu gibi koloniler küçülmüştür.
  • Koloniler yeteri büyüklüğe ulaşmadan, yani kuluçkalığı bile doldurmadan oğul vermektedir.
  • Yerleşim yerlerinde arı sokmalarından şikâyetler artmış Ve amatör arıcılar yerleşim yerlerinin dışına çıkmaya zorlanmıştır.
  • Dolayısıyla gezginci arıcılar meskûn yerlerden çok uzaklara yerleşmeye mecbur kalmıştır.
  • Ege bölgesinden toplanarak Anadolu’ya dağıtılan ve ölen 700.000 koloni gibi; kolonilerin bölgelere uyumu zorlaşmıştır.
  • Kurak yıllarda koloni ölümleri artmış ve 2007-2008 yıllarında yaşanan kuraklık nedeni ile %40 – 50 oranına varan koloni kayıpları meydana gelmiştir.
  • Halen yaşıyor olan kolonilere bal üretim amacı ile yedirilen şeker düşüldüğünde 15 kg. olduğu söylenen koloni başına Türkiye genelindeki gerçek ortalama verim 5-6 kg.’a düşmektedir.
  • İleri boyuttaki melezlenmenin verimi olumsuz etkilediğini Prof Dr. Aykut Kence de teyit etmiştir.

BÖLÜM İKİDüşük verimin Neden Olduğu Sorunlar

2. Düşük verimin Neden Olduğu Sorunlar

  • Daha fazla gezgincilik yapılmakta ve işletme masrafları artmaktadır.
  • Daha çok gezgincilikle melezlenme daha da artırılmaktadır.
  • Arıcı işletmeler masraflarını karşılayamamaktadırlar.
  • Arıcılıkta tam bir kısır döngü yaşanmaktadır.
  • Verim alınamadığı için şekerli besleme yıldan yıla yaygınlaşmaktadır.
  • Şekerli besleme bal kalitesini düşürmektedir. (Resim 7)
  • Tüketici bal diye şekere para ödemektedir.
  • Dürüst arıcılar arıcılıktan vazgeçmektedirler.
7. Şekerli besleme ile petekli bal üreten bir arılık, Erzurum

Diğer Ülkeler Bu Sorunu Nasıl Çözmekteler?

  • Arıcılığı gelişmiş ülkelerde yüksek verimli arı ırkları kullanılmaktadır.
  • Almanya’da Karniyol, Avustralya ve İsrail’de İtalyan gibi ırklar kullanılmakta; Çin, ABD ve Rusya gibi birkaç ırkın kullanıldığı geniş ülkelerde ise arıcılar bölgelerine uygun ırk ile üretim yapmaktadırlar.
  • Bu ülkelerdeki her arıcı hangi ırkla çalıştığını bilmektedir.
  • Arıcı çalıştığı ırkın bölgesinde başarılı olduğunu bilmektedir.
  • Her arılık kolonilerinin ana arılarını her yıl veya en geç iki yılda bir yenilemektedir.
  • Arıcılar ihtiyaçları olan ana arıları elde ettikleri damızlıklardan ya kendileri üretmekteler ya da ismine doğru, denetlenen ve güvenilir ticari Ana Arı üreten işletmelerden satın almaktadırlar.
  • Türkiye’nin doğal arı ırkı olan Anadolu Arısı “Apis mellifera anatoliaca” İngiltere’ye götürülerek Dünya’nın en verimli hibriti Buckfast Hibriti’nin baba hattı olarak kullanılmıştır.
  • Aynı Anadolu Arısı Çin’e götürülmüş, Çin’de kullanılan13 arı ırkından birisidir. Anadolu Arısı Çin’de özellikle arı sütü üretiminde kullanılmaktadır.

 

Türkiye’de Bu Sorun Nasıl Çözülür?

  • Kafkas, Anadolu ve Muğla arı ırkları Türkiye’nin doğal arı ırklarıdır. Doğu Anadolu ve Karadeniz’de Kafkas Arısının safları; İç Anadolu ve Marmara’da Kafkas Arısının yerli arılarla melezleri başarılı olmaktadır.
  • Ege Bölgesi’nde mutlaka Muğla Arısı ve melezleri kullanılmalıdır.
  • İç Anadolu’da Anadolu Arısının safı ile Kafkas ve melezleri kullanılmalıdır.
  • Ticari ana arı üreticilerinin ismine doğru üretim yapıp yapmadıkları denetlenmeli, üreticiler satın aldıkları ticari ana arıların bölgelerine uygun olup olmadığını sorgulamalıdırlar.
  • Her arıcı kendi bölgesinde verimli saf ırk veya melez ana arısını kendisi üreterek bu ana arıları kullanmalıdır.
  • Arıcılıkta en geç iki yılda bir değiştirilmesi gereken ana arılar, yukarıdaki hususlar göz önünde tutularak yetiştirilip kullanılacak olursa kolonilerin ortalama gerçek bal verimleri en az 20-30 kg.’a yükselecektir.
8. Ana Kafkas x Baba Kafkas Ana Arı üreten Macahel A.Ş.’nin Ana Arı Üretim İşletmesi, Güdül- Ankara
9. Ardahan’da Kafkas Arısı ile çalışan bir organik bal üretim arılığı.
  • Çiftleştirme kutuları
  • Erkek Arı Kolonileri
  • Damızlık Koloniler
  • Başlatıcı ve Besleyici Kolonilerle 5.000 Ana Arı üretim kapasiteli işletme (Resim 8 ve 9)

BÖLÜM ÜÇAna Arının Kolonideki Görevi

3. Ana Arının Kolonideki Görevi

  • Balarısı kolonisinde tek bir ana arı vardır.
  • Ana Arı özellikle ilkbahar mevsiminde günde 1000-1500 yumurta yapar (Resim 10).
  • Ana Arı ne kadar çok yumurta yaparsa koloninin işçi arısı o oranda fazla olur.
  • Koloninin geleceği bu yumurtalardan oluşacak işçi ve erkek arılar (Resim 11) ile sağlanır.
  • Ana Arı yeteri yumurta yapamazsa işçi arı sayısı artmaz, koloni gelişmez.
  • Kolonide ne kadar çok işçi arı varsa koloni o oranda çok bal ve polen toplar.
  • Gelişmeyen koloni yeteri bal toplayamaz.
10. Ana Arısı mükemmel olan bir koloninin yumurta düzeni

Ana Arı Yetiştirme Sistemi Kurulmadığında Yaşanan Sorunlar

  • Bir kolonide doğal olarak yetişen Ana Arı koloni tarafından 3-4 yıl tutulur.
  • Ana Arı biyolojik olarak en çok birinci yıl yumurtlar.
  • Daha sonraki yıllarda Ana Arının yumurtlama gücü azalır.
  • ve 4. yıllarda ana arı yeteri kadar yumurta yapamadığı için bu yıllarda koloni gelişmez (Resim 12).
  • Ana Arılar genç olsalar bile yetiştirme aşamasında tam beslenememiş, döllenmeleri tam olmamış ve yeteri sperm depolayamamışlar ise yeteri kadar yumurta üretemezler. Böyle Ana Arılara sahip koloniler Ana Arıları genç olmalarına rağmen yine verimsizdirler.
  • Yaşlı ana arılar genelde kış aylarında ölürler. Ana arıları ölen bu koloniler de kış aylarında ölürler. Bu da arılıktaki kolonilerin en az üçte birinin kaybı demektir. Bu işletme için her yıl %30 zarar demektir.
  • Özetle ana arı yenileme sistemi olmayan arıcılıkta yılda en az %30 koloni kaybı ve en az %50 verim kaybı yaşanır.
11. Erkek yumurta yumurtlayan Ana Arı
12. Ana Arısı yaşlı kolonilerde düzenli yavru olmaz

Doğru Yetiştirilmiş Ana Arının Özellikleri:

  • Ana Arının oluştuğu Ana Arı gözü diğer işçi arı gözlerinden farklıdır.
  • Ana Arı olacak larvalar ilk günden itibaren arı sütü ile beslenirler.
  • Arı sütü kolonideki 5 – 15 günlük işçi arılar tarafından üretilir.
  • Ana Arı 16 günde doğar.
  • Normal ana arıların yumurtalığında 160 – 270 yumurta kanalı vardır.
  • Ana arı larvası yeteri arı sütü ile beslenmediğinde ana arının yumurtalıkları ve yumurta kanalları tam olarak oluşmaz.
  • Yumurta kanalları tam oluşmayan ana arılara işçi benzeri ana arı denir.
  • Ana Arı larvası yeteri arı sütü ile beslenmezse sperm kesesi tam oluşmaz ve ana arı yeteri sperm depolayamaz.
  • Yeteri kadar arı sütü ile beslenmeyen ana arı adaylarının çiftleşme organları gelişmez ve çiftleşemezler.
  • Ana arı çiftleşme uçuşuna çıktığında 5-15 erkek arı ile çiftleşir ve sperm kesesine 5-7 milyon sperm depolar.
  • Ana Arının çiftleştiği çiftleştirme bölgesinde yeteri erkek arı yoksa 5-7 milyon spermi alamaz. Bir veya iki erkek arıdan aldığı çok az spermle yumurtlamaya başlar. Bu spermler kısa sürede biter ve böyle ana arılar koloni tarafından öldürülürler.
  • Ergin döneminde de tam olarak arı sütü ile beslenmeyen ana arı yeteri yumurta üretemez.
  • Ana Arının günde 1000-1500 yumurta yumurtlayabilmesi için sürekli arı sütü ile beslenmesi gerekir. Ana arıyı beslemek için kolonide yeteri kadar genç işçi arı yoksa ana arı tam beslenemez ve yeterince yumurtlayamaz
13. Macahel Arıcılık A. Ş.’nin Suni Tohumlama Laboratuarı
14. Ana Arının Üreme Organı
15. Erkek Arıdan Sperm Alınması
16. Ana Arının CO2 ile bayıltılarak döl yollarının açılması
17. Spermin Ana Arıya Enjekte Edilmesi

Damızlık Ana Arı Nedir?

  • Saf Kafkas, Saf Karniol, Saf İtalyan, Saf Anadolu ve Saf Muğla Ana Arıları damızlık ana arılardır.
  • Bu ırkların tanımlanmaları, izole bölgelerde veya suni tohumlama ile (Resim 13-17) saf olarak korunmaları ana arı üretiminde tecrübeli, seleksiyon ve ıslah çalışmaları yapabilen kurumların işidir.
  • Türkiye’de Damızlık Saf Kafkas Ana Arılar Camili ve Posof’ta Macahel Arıcılık A.Ş tarafından üretilmektedir.
  • ANG Vakfı ve TEMA Vakfı’nın 1998 yılında Artvin – Borçka – Camili’de başlattığı AR-GE çalışmaları 15 yıldır devam etmektedir.
  • Öncelikle Camili’de Kafkas Arısı’nın saf olarak bulunduğu belirlenmiş, bu havzaya dışarıdan arı girişi yasaklanmıştır.
  • Havzanın en verimli kolonilerinden oluşan 600 kolonilik bir işletme kurulmuştur.
  • İşletmede 15 yıldır sürdürülen suni tohumlama çalışmaları ile en verimli kolonilerden yeni nesil koloniler üretilmektedir.
  • Bu işletmenin seçilmiş 100 kolonisi her yıl bal üretiminde yarıştırılmaktadır.
  • Eşit bakım, besleme ve çevre şartlarında en çok bal yapan koloniler belirlenmektedir.
  • Belirlenen yüksek verimli koloniler bir sonraki yılın damızlıklarını oluşturmaktadırlar.
  • Larva alınan damızlık koloniler (Resim 18 ve 19) ve suni tohumlama için erkeklerinden sperm alınan koloniler bir yıl önceki yüksek verimli kolonilerdir.
  • Camili’ de uygulanan sistem Posof izole alanında da uygulanarak 500 kolonilik bir arılık oluşturulmuştur.
  • Camili’ de ve Posof’taki işletmelerde üretilen ana arılar Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı tarafından damızlık kabul edilmektedir.
18. Bal üretiminde yarıştırılan Macahel Arıcılık A.Ş.’nin damızlık kolonileri, Camili – Artvin
19. Posof Damızlık Ana Arı üretim işletmesi
20. Geleneksel Anadolu Arısı Arılığı, Kirmir Kanyonu, Taşören Köyü, Güdül, Ankara
21. Anadolu Arısı Ana Arı Üretim İşletmesi

BÖLÜM DÖRTArıcıların Kendi Ana Arılarını Üretme Tekniği

1.   Arıcıların Kendi Ana Arılarını Üretme Tekniği

Bu Teknik Kolayca Damızlık Bulunabildiği İçin Uygulanabilmektedir. 

  • Ticari Ana Arı üreticileri ve kendi Ana Arısını üretmek isteyen arıcılar (Resim 22) kolayca Damızlık Saf Kafkas Ana Arılar bulabilmektedirler.
  • Damızlık olarak kullanılacak Ana Arılar bir sezon önce edinilmektedir.
  • Ana Arı fiyatları geçmişte damızlık sertifikası alan ve suni tohumlanmış olduğu söylenen ana arı fiyatları gibi astronomik değildir.
  • Damızlık Saf Kafkas Ana Arılar (Resim 23) ve Saf Orta Anadolu Ana Arıları Macahel Arıcılık A.Ş.’den temin edilebilmektedir.
22. Kendi Ana Arısını üreten bir bal üretim arılığı, Ardahan
23. Camili Efeler Köyü Damızlık Ana Arı üretim işletmesi

Bu Teknik Modüler Çerçeveli Çiftleştirme Kutuları ile Uygulanabilmektedir.

  • Bu metotla Ana Arı üretmek ancak iki bölmeli (Resim 24 ve 25) veya tek bölmeli (Resim 26) tecritli ve modüler çerçeveli çiftleştirme kutuları ile mümkün olmaktadır.
  • Modüler çerçeveli çiftleştirme kutularının tecrit özellikleri sayesinde, çok küçük olan çekirdek koloniler bu kutularda yaşayabilmektedir.
  • Tahta kutular yalıtım sağlamadığı için çekirdek koloni geceleri üşür ve sonuç alınamaz.
  • İki bölmeli kutunun her bir bölmesinde ayrı bir çekirdek koloni yapılarak yılda 6–8 adet çiftleşmiş ana arı üretilebilmektedir.
  • Bir önceki ana arının yavruları ile çekirdek koloni yaşamını sürdürebilmektedir.
  • Modüler çerçeveli kutuların petekleri, yavruları ve arıları bir sonraki sezona kadar korunabilmektedir.
  • Havalandırma düzeni sayesinde yaz sıcağında çekirdek koloni kutuyu terk etmemektedir.
  • Peteklerini, yavrularını ve arılarını çiftleşecek her ana arı için yeniden oluşturma gereği olmamaktadır.
  • İki bölmeli modüler çiftleştirme kutusu Türk Patent Enstitüsünde Faydalı Model olarak 9508 no ile kayıtlı olup izinsiz üretilemez.
  • Bu kutularla ana arı üreten ticari işletmelerde ana arı maliyeti %50 ucuzlamakta, işletmenin kârlılığı %100 artmaktadır.
  • Bu modelle son 10 yılda arıcılarımız yaklaşık 500 bin ana arı üretmişler ve modelin yeterliliği kanıtlanmıştır.
24. İki bölmeli modüler çiftleştirme kutusu
25. ki bölmeli modüler çerçeveli çiftleştirme kutusunun ara bölmesi alınarak kış için büyütülebilmektedir
26. Tek bölmeli modüler çerçeveli çiftleştirme kutusu
27. Kendi Ana Arısını üreten bir bal üretim işletmesi

Bu Tekniği Her Arıcı Uygulayabilmektedir.

  • Profesyonel arıcılar
  • Amatör arıcılar
  • Arıcılığı az bilen küçük arıcılar
  • Larva transferini bilmeyen veya yapamayan arıcılar
  • Larva transferi ile uğraşacak zamanı olmayan arıcılar
  • Profesyonel Ana Arı üreticileri
  • Arıcılıkla uğraşan herkes (Resim 27)

 

Bu Sisteme Neden Gerek Duyulmaktadır?

  • Ticari ana arı piyasası çok istismar edilmektedir.
  • Irkı belli olamayan, yetiştirme kalitesi çok düşük ve bazıları döllenmemiş, bölgeye uygun olup olmadığı bilinmeyen ana arılar pazarlanmaktadır.
  • Ticari Ana Arı üreten işletmeleri ve ticari Ana Arıların kalitesini kontrol eden bir sistem yoktur.
  • Satılan ırkı belirsiz, kalitesiz ve döllenmemiş ticari ana arılar verildikleri kolonilerin ölümüne neden olmaktadırlar.
  • Arıcılar ticari Ana Arılardan fayda yerine zarar görmektedirler.
  • Bu nedenlerden dolayı arıcıların kendi ana arılarını üretmelerinden başka çareleri bulunmamaktadır.
28. Erkek arı kolonisi yetersiz olan bir ticari Ana Arı üretim işletmesi
29. Kendi Ana Arısını üreten bal üretim arılığında döllenen Ana Arılar

Bal Üreten Arılıklarda Ana Arıları Dölleyecek Yeterli Erkek Arı Bulunmaktadır

  • Ticari Ana Arı üreten işletmelerin en önemli sorunu yetiştirdikleri binlerce Ana Arı için Ana Arı üretim alanında yeterli erkek arı kolonisi olmaması (Resim 28) ve Ana Arıların yeteri sperm alamamalarıdır. Bu Ana Arılar koloni tarafından öldürülmektedir.
  • Yukarıdaki mahsura karşın, kendi Ana Arısını üreten bal üretim arılıklarında (Resim 29), ürettikleri en fazla birkaç yüz Ana Arı için arılıkta her mevsim yeteri erkek arı bulunmaktadır.

 

Ana Arılar ve Çekirdek Koloniler Kışlatılabilmektedir

  • İki bölmeli kutunun orta tahtası çıkarılarak bölmeleri birleştirilebilmekte ve çekirdek koloni 6 çerçeveye büyütülebilmektedir
  • Altı çerçeveye çıkarılan çekirdek koloni ile ana arılar sahil bölgelerinde kolayca kışlatılabilmektedir
  • Kışı karlı ve soğuk geçen bölgelerde çekirdek kolonilerin çerçeveleri işçi arı ve balları ile birlikte normal kovanlara toplanırlar. Bir kovana 10-15 çiftleştirme kutusunun çerçeveleri toplanabilir. Bu kovanda bir tek ana arı ile kışlatılırlar. Sonraki ilkbaharda bunlardan yeniden çekirdek koloniler yapılır.
  • Kışlatılan çekirdek koloninin ana arıları (Resim 30) erken ilkbaharda kullanılmakta ve yeni sezon üretime bu çekirdek kolonilerle bu kutularda devam edilmektedir.
30. Kışlatılan çekirdek koloni ve Ana Arı
31. Kendi Ana Arılarını üreterek yüksek verim alan bal üretim arılıkları, Ardahan

Bal Üreticisi Arıcıların Kendi Ana Arılarını Üretme Tekniği 15 Yıllık Uygulamada Başarılı Oldu.

  • Bu sistem ANG Vakfı’nın desteği ile TEMARI Arıcılık A.Ş.’nin Artvin ve Ardahan’da yürütmekte olduğu “Organik Bal Üretim Projesi”nde uygulandı.
  • Projeye dahil olan her arıcıya koloni miktarına oranlı olarak 2 – 5 adet Damızlık Ana Arı ile 5 – 10 adet çiftleştirme kutusu verildi.
  • 150’nin üzerinde organik bal üreticisi arıcı ihtiyaçları olan Ana Arıları kendi arılıklarında kendileri ürettiler.
  • 2006 – 2007 kışında Artvin’de organik bal üreticilerinin dışındaki arıcıların arılıklarında %50’nin üzerinde koloni ölümleri olduğu halde kendi Ana Arısını üreten arılıklarda ölüm %8 olmuştur. Aynı arılıklarda daha sonraki kışlarda ölüm oranı %5’in de altında seyretmektedir.
  • Organik bal üreticilerinde bal üretimi ise %50 artmıştır. (Resim 31)

 

Bal Üreticisi Arıcının Kendi Ana Arısını Üreterek Sağladığı Yararlar

  • Üretilecek Ana Arıların anası Kafkas, dölleyici erkekler ise arıcının arılığındaki kolonilerin erkekleridir.
  • Arılıktaki koloniler bölgeye adapte olmuş bölgede yaşayabilen kolonilerdir.
  • Üretilecek ana arının yavruları bir taraftan Kafkas’ın verimliliğini, diğer taraftan arıcının bölgesinde yaşayabilen yerli arıların bölgeye uyum özelliğini göstermektedirler.
  • Böylece üretilen Ana Arıların ırkı, verimi ve uyum özelliği garanti olmaktadır.
  • Arılıkta her zaman yeteri kadar erkek arı olacağından Ana Arılarda döllenme eksikliği yaşanmamaktadır.
  • Ana Arılar bizzat arıcı tarafından üretildiği için kaliteleri garanti olmaktadır.
  • Ana Arılar çok az bir maliyetle üretildiği için ticari Ana Arı satın alma masrafından tasarruf edilmektedir.
  • Ana Arılar Kafkas melezi, kaliteli ve yeterli döllenmiş olduğundan bu Ana Arılarla kolonilerin verimi 2-3 kat artmaktadır.
  • Yaptığı arıcılıktan para kazanmak isteyen her arıcı bu sistemi denemelidir. (Resim 32 ve 33)
32. Kendi Ana Arısını üreten organik bal üretim arılığı, Ardahan
33. Kendi ürettiği Ana Arılarla çalışan ve sofralık petekli bal üreten arılık, Ardahan

BÖLÜM BEŞArıcıların Kendi Ana Arılarını Üretme Tekniği

5.Larva Transferi Yapmadan Arıcıların
Kendi Ana Arılarını Üretme Tekniği

Damızlık Ana Arıların temini

  • Damızlık Saf Kafkas Ana Arılar ANG Vakfı desteği ile sadece Macahel Arıcılık A.Ş. tarafından Artvin – Borçka – Camili izole alanında ve Posof izole alanında üretilmektedir.
  • Karadeniz ve Marmara Bölgeleri’nde Ana Arı üretecek arıcılar Kafkas’ın Camili Ekotipini kullanmalıdırlar.
  • Doğu Anadolu, İç Anadolu, Trakya ve diğer bölgeler için Kafkas’ın Posof Ekotipi kullanılmalıdır.
  • Yılda 50 adet çiftleşmiş melez Ana Arı üretmek için 3-4 adet Damızlık Saf Kafkas Ana Arı yeterlidir. (Resim 34)
  • Yılda 200-500 Ana Arı üretmek için 5-6 adet damızlık ana arı yeterlidir.
  • Damızlık Ana Arılar 7-8 arılı çerçevesi olan kolonilere verilirler.
  • Yetiştirilecek Ana Arılar bu kolonilerin larvalarından üretilirler. (Resim 35)

 

Arılıkta Damızlık Kolonilerin Oluşturulması

  • Arılıktaki bir koloninin Ana Arısı alınarak Macahel Arıcılık A.Ş.’den temin edilen damızlık saf Kafkas Ana Arı bu koloniye verilir.
  • Kafkas Ana Arı birkaç gün içinde koloniye hâkim olur ve yumurtlamaya başlar.
  • Erken dönemde Ana Arı üretebilmek için damızlıklar bir sezon önce oluşturulur.
34. Macahel Arıcılık A.Ş. Damızlık Saf Kafkas Ana Arı
35. Macahel Arıcılık A.Ş.’nin Damızlık Saf Kafkas Camili Ekotipi Ana Arı Arılığı
36. Koloniye Damızlık Ana Arı Verme

Modüler Çiftleştirme Kutusu Çerçevelerinin Damızlık Koloniye Verilmesi

  • Kutu çerçevelerine temel petek takılır.(Resim 37)
  • İki veya tek bölmeli çiftleştirme kutularının dört çerçevesi normal bir Langstrot çerçeveye çakılan takozlara yerleştirilir veya modüler çerçeveler büyük çerçeveye zımbalanır. (Resim 38)
  • Çerçeve nektar gelişinin yeterli olduğu bir zamanda damızlık koloninin yavrulu çerçevelerinin orta yerine yerleştirilir. (Resim 36)
  • Bu uygulama sahil kesimlerinde Nisan ayında, Anadolu’da Mayıs ayında yapılabilir.
  • Uygulama süresince erken ilkbaharda ve nektar gelişinin zayıf olduğu zamanlarda damızlık koloni kek veya şurupla beslenmelidir.
  • Böylece damızlık koloniye verilen modüler çiftleştirme kutusu çerçevelerinin temel peteklerinin işlenmesi ve ana arının bu peteklere yumurtlaması sağlanır.
  • Bu süre erken ilkbaharda 15- 20 gün olabilir. Çevreden nektarın geldiği mevsimde daha kısa olur.

 

Çiftleştirme Kutularında Çekirdek Koloni Yapılması

  • Kutuların kek bölmesine kek doldurulur.
  • Damızlık koloninin Ana Arısının yumurtladığı kutu çerçeveleri arıları ile birlikte kutulara verilir. (Resim 39)
  • Her kutu bölmesine en az iki yavrulu çerçeve verilir. Kutuya damızlık ana arıyı götürmemek gerekir.
  • Damızlık koloninin arılı bir çerçevesi önce koloninin üstünde sallanır. Yaşlı arıları uçurulur. Ana Arı bu çerçevede olmamalıdır. Çerçeve üzerinde kalan genç arılar bir beze silkelenir. (Resim 40)
  • Beze silkelenen genç işçi arılar kutu bölmelerine doldurularak çekirdek koloni güçlendirilir.
  • Çift bölmeli kutunun iki bölmesi de aynı şekilde doldurulur.
  • Kutuların uçuş delikleri kapalı, havalandırması açık olarak arılığın bir köşesine yerleştirilir.
  • 3 – 4 gün sonra kutunun uçuş deliği açılıp havalandırması kapatılır. İleri günlerde kutuların rutin bakımları ve kek takviyeleri yapılır. (Resim 41)
37. Takozlu çerçevede modüler çiftleştirme kutusu çerçeveleri
38. Çerçeveye modüler çerçevelerin zımbalanması
39. Yavrulu modüler çerçevelerin kutulara verilmesi
40. Çiftleştirme kutularına genç işçi arı takviyesi
41. Çiftleştirme kutularının kontrolü

Çekirdek Koloniden Döllenmiş Ana Arının Elde Edilmesi

  • Kendisini anasız hisseden çekirdek koloni damızlıktan gelen larvalardan Ana Arı gözleri yapar.
  • 13-16 gün sonra gözden Ana Arı doğar. (Resim 42)
  • Doğan Ana Arı 5-10 günde döllenir.
  • Ana Arı arılığın erkek arıları ile döllenir. Arılıkta Ana Arıları dölleyecek kadar erkek arı her mevsimde vardır.
  • Çiftleşen Ana Arı 5 – 10 gün sonra petek gözlerine yumurtlamaya başlar.
  • Genç Ana Arının yumurtaları pupa dönemine girdiğinde, yani kapanmaya başladığında Ana Arı ihtiyacı olan kolonilere kullanılır.
  • Kullanılan Ana Arının çekirdek kolonisine bir kaç gün beklenip kendi yaptığı Ana Arı gözleri bozularak tekrar damızlık koloniden yumurtalı çerçeve verilir.

 

Larva Transferi Yaparak Ana Arı Üretme Tekniği

Araç ve Gereçlerin Temini

  •  Larva transfer kaşığının Çin orijinlileri amatörler için uygundur.
  • Temiz bal mumu
  • Balmumunu eritecek küçük bir kap ve küçük bir bütan ocağı
  • Balmumu kabının içine konacağı su kabı
  • Sert bir ağaçtan yapılmış 9 mm çapında yuvarlak, uçları da yarım küre olarak yuvarlatılmış çomaklar. (Büyük üreticiler için, çomakların birkaç tanesi delik bir çıtaya geçirilmiş olarak oluşturulan batarya şeklinde de olabilir.)
  • Ana arı yüksüklerinin üzerine yapıştırılacağı normal kovan çerçevesine iki ucundan çakılmış köprü çıtalar
  • Köprü çıtalara yapıştırmak için 2×2 cm ebadında ahşap levhacıklar
42. Larvaları kapanmaya başlamış Ana Arı kutudan alınır
43. Ana Arı gözü yapmak için mum eritme kapları, takoz, soğuk su kabı yapılan yüksükler

Ana Arı Yüksüklerinin Hazırlanması

  • Derin ve daha geniş bir su kabında su ısıtılır. (Resim 43)
  • Sıcak suyun içine mum kabı konur.
  • Temiz balmumu dibinde sıcak su olan daha büyük kap içinde eritilir.
  • Köprü çıtalara 2×2 cm ebadındaki ahşap levhacıklar balmumu ile yapıştırılırlar.
  • Yuvarlak çomak önce soğuk suya batırılır.
  • Sonra erimiş balmumuna 1 cm. kadar daldırılır.
  • Çomak üzerine yapışan bal mumu yüksüğü iki parmak arasına sıkıştırılarak çıkarılır. Yüksük ince olursa çomak iki kez muma batırılır.
  • Yüksüklerin yuvarlak olan arka tarafları erimiş muma batırılarak köprü çıta üzerine yapıştırılmış levhacıklara tutturulur.
  • Bir köprü çıtaya 15-20 yüksük tutturulur. (Resim 44)

 

Başlatıcı Koloniler

  • Arılıktaki 8-10 çerçeveli, en az 7-8 çerçevede yavrusu olan bir koloni seçilir. (Resim 45)
  • Bu koloninin Ana Arısı alınır.
  • Ana Arısı alınan koloni 3-4 gün sonra kontrol edilerek yaptığı Ana Arı yüksükleri temizlenir.
  • Yüksükler temizlendikten 2-3 gün sonra koloni tekrar kontrol edilerek varsa yeni yüksükler tekrar temizlenir.
  • Yüksüklerin son temizliğinin yapıldığı gün bu koloniye aşılanan larvalar verilir.
  • Başlatıcı koloni mutlaka beslenmelidir

 

Larvaların Aşılanması

  • Damızlık koloniden günlük yumurta ve larvaların bulunduğu bir çerçeve alınır ve arıları silkelenerek kapalı bir kutu ile aşılama mekânına getirilir.
  • Aşılama mekânı bol ışıklı, mümkünse ışığı arkadan alan bir oda veya çadır olabilir. Mekânın sıcaklığının 25-30 °C derece olması idealdir.
  • Damızlık koloniden alınan çerçevelerdeki en genç larvalar seçilir. (Resim 46)
  • En genç larvalar seçilmezse yaşlı larvadan oluşacak Ana Arı fizyolojik olarak gelişemez.
  • Seçilen larvalar iyi besleniyor olan larvalar olmalıdır.
  • Transfer kaşığı ile larvanın altına girilerek larva kaşığın ucuna alınır. (Resim 47 ve 48)
  • Kaşıktaki larva yüksüğün dibine kaşık yavaşça geri çekilerek bırakılır.
  • Daha başarılı transfer için yüksüklerin dibine küçük bir damla arı sütü konularak larvalar bu sütün içine bırakılır.
  • Arı sütü 1/1 oranında ılık su ile karıştırılarak da verilebilir.
  • Larvalar arı sütü üstünde yüzer durumda olmalıdır.
  • 15 – 20 yüksüğe larva aşılanır. Aşılama uzun sürmemeli, larvalar kurumamalıdır.
  • Bir çerçeveye iki adet köprü çıta yerleştirilebilir.
44. Yüksükler yapıştırılmış takozlar ve çerçeve
45. Başlatıcı Koloni
46. Aşılanacak larvaların seçimi, uygun larva en üstten ikinci
47. Çin orijinli kaşıkla larvanın kaşığa alınması
48. Metal kaşıkla larvanın alınması

Başlatıcı Kolonide Larvaların Arı Sütü İle Beslenmesi

  • Larvaların aşılandığı çerçeve hazırlanan başlatıcı koloniye konulur.
  • Larva çerçevesi diğer yavrulu çerçevelerin ortasına yerleştirilir.
  • Aşılanan larvalar başlatıcı kolonide arı sütü ile beslenir.(Resim 49)
  • 100- 200 adetlik üretim için bir başlatıcı koloni yeterlidir.
  • Larva yüksükleri kapanana kadar bu kolonide kalırlar.
  • Aşılanan larvaların yüksükleri altıncı günde kapatılır.
  • Kapanan yüksükler çiftleştirme kutularına alınırlar.
  • Her grup larva için başlatıcı koloni yeniden hazırlanır.
  • Besleyici koloniler varsa başlatıcı kolonide larvalar ilk iki gün tutulurlar.
  • Arı sütü ile beslenen (tutmuş) iki günlük larvalar besleyici kolonilere götürülürler.
  • İkinci gün yeniden larva aşılanarak başlatıcı koloniye verilir.
  • Başlatıcı koloni sürekli şurupla beslenir.
  • Başlatıcı koloniye 8 –10 gün sonra kapalı yavrulu takviye çerçeveler verilir. Bu çerçevelerin verildiği günü takip eden 3 – 4  günde koloniye aşılama yapılmaz.

 

Besleyici Kolonilerde Larvaların Beslenmesi

  • Birkaç yüz ana arı yetiştirilecekse besleyici koloniler hazırlanır.
  • Besleyici koloniler ballıkta çalışan 10-15 çerçeve arısı ve 7-8 çerçeve yavrusu olan koloniler olmalıdır.
  • Kuluçkalıktan 4-5 yavrulu çerçeve ballığa çıkarılır.
  • Besleyici kolonilerin Ana Arıları kuluçkalıkta tutulur.
  • Kuluçkalığa ana arı ızgarası konur.
  • Başlatıcı kolonide ilk iki günde arı sütü verilmiş larvalar, ikinci günün sonunda başlatıcı koloniden alınarak besleyici koloniye getirilir. (Resim 50 ve 51)
  • Besleyici koloninin ballığındaki yavrulu çerçevelerin arasına başlatıcı koloniden getirilen arı sütü verilmiş larvalı çerçeve yerleştirilir
  • Besleyici kolonide larvaların yüksükleri, aşılamanın 6. gününde kapatılırlar ve pupa olurlar.
  • Başlatıcı koloni sürekli şurupla beslenir.
  • Kapanan Ana Arı gözleri (pupalar) aşılandıkları günden sonra geçen en geç 10. günde koloniden çiftleştirme kutularına alınmalıdır. (Resim 52)
  • Ana Arı gözler (pupalar) alınmazsa ilk çıkan ana arı diğer ana arıları tahrip eder.
49. Başlatıcı kolonide Arı sütü verilmiş larvalar
50. Besleyici kolonide larvaların beslenmesi
51. Larvaların besleyici kovanda genç işçi arılar tarafından beslenmeleri
52. Besleyici kolonide kapatılmış pupa Ana Arılar

Yavrulu Modüler Çerçevelerle Çekirdek Koloni Hazırlanması

  • Çiftleştirme kutularının modüler çerçeveleri normal çerçeveye monte edilerek normal kolonilere verilirler. (Resim 53)
  • Kolonilerde şişirilen ve yavrulu hale getirilen çerçeveler çiftleştirme kutusuna getirilirler. (Resim 54)
  • Çerçeveler Ana Arı kontrolü yapılarak Ana Arısız, işçi arıları ile birlikte kutuya getirilir.
  • Çiftleştirme kutusunun kek bölmelerine kek konulur.
  • Tekli bir çiftleştirme kutusuna veya iki bölmeli çiftleştirme kutusunun bir bölmesine iki yavrulu ve arılı çerçeve yeterlidir. Üçüncü çerçeve temel petekli olabilir.
  • Erken ilkbaharda kutulara ilave genç işçi arılar takviye edilmelidir.
  • Hazırlanan kutulara kapalı ana arı yüksükleri verilir.
  • Kapalı yüksükler kutunun kek tarafında çerçevelerin arasına yerleştirilmelidir.
  • Kutuların havalandırması açılır ve uçuş delikleri kapatılır.
  • 3-4 gün arılığın serin ve sessiz bir köşesinde tutulurlar.
  • 3-4 gün sonra kutuların havalandırması kapatılıp uçuş delikleri açılır ve arılıktaki uygun yerlere yerleştirilirler.
  • Kutular hazırlandıktan sonra arılıktan 4-5 km uzağa götürme imkânı varsa götürüldüğü yerde hemen uçuş deliği açılıp havalandırması kapatılabilir.
  • Bu kutular 5-6 gün sonra tekrar döllenme arılığına getirilmelidir.
53. Normal bir kolonide çiftleştirme kutusunun modüler çerçevelerinin işlenmesi ve yavrulu hale getirilmesi.
54. Yavrulu çiftleştirme kutusu çerçevelerinin kutuya verilmesi

Genç İşçi Arıların Silkelenerek Çekirdek Kolonilerin Hazırlanması

  • Çiftleştirme kutularının kek bölmelerine kekler yerleştirilir.
  • Çiftleştirme kutularının çerçevelerine temel petekler takılır.
  • Kapalı Ana Arı yüksükleri, kutunun kek tarafına, çerçevelerin arasına yerleştirilir.
  • Normal bir koloniden çıkarılan arılı çerçeve ana arı kontrolü yapılarak hafifçe sallanır, yaşlı arılar uçurulur.
  • Çerçevede kalan genç işçi arılar bir beze dökülerek toplanır.
  • Toplanan işçi arılar kutuya doldurulur. (Resim 55)
  • Kutuya doldurulan işçi arı miktarı kutu hacminin üçte biri kadar olmalıdır. (Resim 56)
  • Kutuların havalandırması açılıp uçuş delikleri kapatılır.
  • Kutular mümkünse karanlık sessiz ve serin bir yere konulur.
  • 4-5 gün sonra kutuların havalandırması kapatılıp uçuş delikleri açılır ve arılıktaki uygun bir yere yerleştirilirler.
  • Kutuları hazırladıktan sonra arılıktan 4-5 km uzağa götürme imkânı varsa götürüldüğü yerde hemen uçuş deliği açılıp havalandırması kapatılabilir.
55. Sadece genç işçi arılarla çekirdek koloni yapmak için genç arıların silkelenmesi
56. Sadece genç işçi arılarla yapılan çekirdek koloni

Kapalı Ana Arı Yüksüklerinin Çekirdek Kolonilere Verilmesi

  • Kapalı Ana Arı gözleri çekirdek koloninin doldurulma işlemi sırasında verilir.
  • Kutu genç arı silkeleme ile oluşturulmuşsa silkeleme işleminden önce verilmelidir.
  • Kutu yavrulu çerçevelerden oluşturulmuşsa işlemden sonra verilir.
  • Gözler kutunun kek bölmesine yakın yerleştirilirler. (Resim 57)
  • Çekirdek koloniye birden fazla göz verilmesi daha avantajlıdır.

 

Çiftleştirme Kutularında Bakım ve Kontroller

  • Kutuların uçuş delikleri açıldıktan sonra ilk kontrolleri yapılır. (Resim 58)
  • Çekirdek koloninin petek işleyip işlemediğine bakılır.
  • Çekirdek koloni petek örüyorsa ana arı ve çekirdek koloni sağlıklı demektir.
  • Ana arı yüksüğünden ana arının çıkıp çıkmadığına bakılır.
  • Ana arının doğum günü dolmuş ve ana arı doğmamışsa çekirdek koloniye yeni ana arı yüksüğü verilir.
  • Çekirdek koloninin keki tamamlanır.
  • Kutunun kapağının ön, arka, sağ ve sol köşesine batırılan bir raptiyenin olduğu köşe ile kutu içindeki bilgi kapağa işaretlenir.
  • İkinci ve üçüncü kontroller raptiyeye bakılarak daha kolay yapılabilir.
57. Yüksüklerin çekirdek koloniye verilmesi.
58. Çekirdek kolonilerin kontrolü

Çiftleşme Bölgesi

  • Çiftleşme olgunluğuna gelmiş Ana Arıların Erkek Arılar tarafından döllendiği alana çiftleşme bölgesi denir.
  • Damızlık, saf ırk, saf genotip veya hibrit ana arı üretmiyorsak Ana Arılar Ana Arı üretim işletmesinin, bal üretim işletmesinin veya komşu arılıkların erkekleri ile döllenirler.  Bu Ana Arıların yavruları olan işçi arıların babaları bilinemez. Bu işçi arıların verimleri ile ilgili bir şey söylemek mümkün değildir.
  • Türkiye’deki ticari ana arı üretimlerinin tamamı bu yol ile yapılan üretimlerdir.
  • Çiftleştirme bölgelerinde döllenecek her 25 ana arı için bir erkek arı kolonisi bulundurulur.
  • Çiftleştirme bölgesinde bal akım sezonu geçtiğinde koloniler erkek arıları beslemezler ve öldürürler.
  • Nektar ve polen kaynakları azalan çiftleştirme bölgesinde erkek arı kolonileri mutlaka beslenmelidirler.

 

İzole Bölge

  • Saf üretim veya Hibrit (Birinci nesil melez) üretim yapılacaksa Ana Arılar saf kolonilerden üretilir. Yine saf oldukları bilinen kolonilerin erkekleri ile döllendirilirler. Bu iki ayrı ırk veya hattın veya bir ırkla bir hattın döllendirilmesi araştırma çalışmalarında laboratuarlarda suni dölleme ile yapılmaktadır. Ancak bu sistemde suni döllenmiş ana arıların maliyetleri doğal döllenenlerle mukayese edildiğinde fevkalade yüksek olmaktadır.
  • Geniş çaplı ticari üretimlerde saf üreticilik ve hibrit üretimi yapılıyorsa döllendirme izole bölgelerde yapılmaktadır.
  • İzole bölge en az 6 km çapında, döllendirilecek Ana Arıların dairenin merkezine yerleştirilen bölgedir.
  • Daire alanında başka arıların olmaması gerekir.
  • İzole bölgede başka kolonilerin olmadığını test etmek için alana bal kapları konur veya mum kaynatılarak işçi arıların gelip gelmediklerine bakılır. İşçi arılar gelmiyorsa bölge temizdir.
  • İzole bölgenin etrafının dağlarla çevrili olması daha uygundur.
  • İdeal çiftleştirme bölgesi adalar veya yarımadalardır. Adaların da rüzgarsız olması önemlidir.
  • İzole alan flora açışından yerleştirilecek kolonilere yeterli olmalıdır.
  • Genelde erkek arılar günün ikinci yarısında bölgenin Erkek Arı Toplanma yeri denen bir alanında uçarlar.
  • İzole bölgede çiftleştirilecek her 25 adet ana arı için bir erkek arı kolonisi hesaplanır.
  • Saf yetiştirilecekse Erkek Arı kolonileri saf koloniler olmalıdır.

Örneğin,

  • Saf Kafkas yetiştirilecekse Saf Kafkaslardan üretilen ana arılar İzole bölgede bulundurulacak sadece saf Kafkas kolonilerin erkek arıları ile döllenmeleri gerekir.
  • Anadolu Ana x Kafkas Baba hibriti gibi hibrit yetiştirilecekse Saf Anadolu Kolonilerinden üretilen Ana Arıların Çiftleştirme Kutuları sadece Saf Kafkas Erkek Arı kolonilerinin bulunduğu izole bölgede tutulurlar ve Ana Arılar burada saf Kafkas erkekleri ile döllendirilirler.
  • Çiftleştirme kutuları izole bölgeye başka bir arılıktan getiriliyorsa kutulardaki erkek arılar mutlaka temizlenmelidir.

 

Erkek Arı Kolonileri Gereği

  • Ticari işletmelerde yetiştirilen Ana Arıların tam olarak döllenmesi için yeteri erkek arıya ihtiyaç vardır.
  • Arılıklarda oğul sezonu başladığında kolonilerde doğal olarak erkek arılar çoğalır. Oğul sezonu geçtiğinde de koloniler erkek arıları kovan dışına atarlar ve bal tüketmelerine engel olurlar.
  • Araştırmalar göstermektedir ki tam ergin bir erkek arı 10 milyon civarında sperm verebilmektedir. Suni tohumlama çalışmalarında 10 – 15 olgun erkek arıdan yaklaşık 100 – 150 milyon sperm toplanır. Bu yaklaşık 8 mm3 Bu miktar sperm Ana Arıya enjekte edildiğinde Ana Arının sperm kesesine bunun yaklaşık on milyonu geçer ve depolanır. Ana arılar hayatları boyunca depoladıkları bu spermi kullanırlar.

 

Erkek Arı Üretim Programı

  • Ticari işletmelerde üretilen Ana Arıların yeteri sperm alabilmeleri için ticari işletmelerde erkek arı üretim programı uygulanmalıdır. Ticari bir Ana Arı üretim işletmesinde döllenecek her 25 adet ana arı için bir erkek arı kolonisi oluşturulması zorunluluğu vardır. 5000 adet Ana Arı üreten işletmenin en az 200 adet erkek arı üretim kolonisi olmalıdır.
  • Ana arılarla çiftleşen erkek arılar öldükleri için ticari Ana Arı döllenme alanlarında sürekli genç erkek arılar gereklidir.
  • Çiftleştirme alanında sürekli erkek arı bulundurulamazsa ana arılar çiftleşmek için birkaç kez uçarlar ve bulabildikleri az miktarda erkekle çiftleştikten sonra yumurtlama dönemine geçerler. Yeteri sperm alamayan ana arılar aldıkları az miktardaki spermle bir iki ay yumurtladıktan sonra yumurtlayamaz ve verildikleri kolonilerin gelişmelerini sağlayamaz ve kolonilerin ölmelerine neden olurlar
  • Bu nedenle Ticari Ana Arı üretim işletmelerinde erkek arı üretimi, üretimin olmazsa olmazıdır.

 

Erkek Arı Kolonilerinin Hazırlanması:

  • Erkek arı kolonileri yetiştirilen ırk, ekotip veya hattın damızlık kolonileri olmalıdır. (Resim 59 ve 60)
  • Erkek arı kolonileri sürekli beslenmelidir. Bu besleme sürekli olmadığı takdirde ani hava değişikliklerinde veya nektar kaynakları azaldığında koloniler erkek arıları imha ettiklerinden işletme erkek arısız kalabilir. Bu nedenle erkek arı kolonileri sürekli beslenmelidir ki koloniler erkek arıları öldürmesinler.
  • Her erkek arı kolonisine bir veya iki adet erkek arı gözleri olan çerçeveler verilir.
  • Erkek arı çerçevelerinin gözleri büyük olduğu için ana arı bu çerçevelere erkek arı yumurtaları bırakır.
  • Erkek arı çerçevelerinde her zaman kapalı yavrulu erkek arı gözleri bulunmasına özen gösterilmelidir.
  • Erkek arılar gözlerden doğduktan 12-15 gün sonra ergin erkek olurlar. 20 – 25 gün sonra da hayatları sona erer.
  • Erkek arı gözlü çerçeveler çiftleşme sezonunun başlangıcından en az 40-45 gün önce erkek arı kolonilerine verilmelidirler.
59. Erkek Arı gözlü çerçeveler
60. Erkek Arı gözlü çerçeveler

Döllenen Ana Arının Kontrolü

  • Ana arılar doğduktan sonra 5-7 günde çiftleşme olgunluğuna ulaşırlar. (Resim 61)
  • Ana arılar genellikle öğle saatlerinden sonra çiftleşme uçuşuna çıkarlar.
  • Ana Arı çiftleşme uçuşuna çıkıp kendi kovanından uzaklaştıktan sonra feremon hormonu salgılar.
  • Erkek arılar bu hormonu uzaktan algılayarak Ana Arının peşinden uçarlar.
  • Yetişen erkek arı Ana Arı ile çiftleşir ve ölür.
  • Müteakip erkekler de çiftleşir ve ölürler.
  • Ana Arılar bir veya birkaç uçuşta ortalama 5-7 erkek arı ile çiftleşirler.
  • Ana arılar erkek arıların tamamından yaklaşık 100 milyon kadar sperm alırlar.
  • Bu miktar spermin ancak 5-7 milyonu ana arının sperm kesesine ulaşır ve depolanır.
  • Ana Arı ömrü boyunca bu depoladığı spermi kullanır.
  • Ana Arının çiftleşme yeteneği 10-12 günden sonra kaybolur.
  • Ana Arı bu süre içinde yeteri erkek arı bulamazsa veya Ana Arı ve erkek arıların uçması için hava şartları uygun olmazsa Ana Arı yeteri sperm alamaz.
  • Yeteri sperm alamayan Ana Arının yumurtlama kapasitesi de yetersizdir.
  • Ana Arı ilk doğduğunda ağırdır. Çiftleşme yaşına kadar zayıflar ki uçabilsin. Çiftleşmiş Ana Arı yumurtalıkları geliştiği için tekrar ağırlaşır.

 

Ana Arının Yumurtlaması

  • Ana Arılar genelde doğumlarından 15-16 gün, çiftleşmelerinden 5-7 gün sonra yumurtlamaya başlarlar. (Resim 62)
  • Mevsim şartlarına bağlı olarak bu süreler uzayabilir.
  • Ana Arının yumurtlayıp yumurtlamadığı petek gözlerindeki yumurtaların görülmesi ile anlaşılır. (Resim 63)
  • Ana Arılar erkek arı yokluğundan veya hava şartları elvermediği için uçamadıklarından çiftleşemezlerse ve çiftleşme yaşlarını geçerlerse yumurtalıklarında oluşan dölsüz yumurtaları yumurtlarlar.
  • Dölsüz yumurtalardan bir gözde birkaç adet bulunur.
  • Dölsüz yumurtalar erkek arı yumurtasıdır ve Ana Arı döllenmemiştir.
  • Gerçek işçi arı yumurtası gözde tektir ve gözün ortasında dik durur.
  • Erkek yumurtlayan ana arı alınıp çekirdek koloniye yeniden Ana Arı yüksüğü verilmelidir.
  • Genç Ana Arıların normal yumurtaları sekizinci günden itibaren kapatılır ve pupa dönemi başlar. (Resim 64)
  • Yumurtaları pupa dönemine gelmiş yavrular görüldüğünde Ana Arı çekirdek koloniden alınır ve servis edilir.
61. Ana arısı döllenmiş çekirdek koloni yumurta için petek gözlerini temizler
62. Yumurtlayan Ana Arı
63. Ana Arının normal yumurtaları
64. Yavruları kapanmış Ana Arı
63. Ana Arının normal yumurtaları
64. Yavruları kapanmış Ana Arı

Ana Arıların Bankalanması

  • Döllenmiş ve yumurtlayan ana arılar sezonluk dalgalanmalardan dolayı pazara gönderilemediğinde çiftleştirme kutularında bekletilmeleri üretimi tıkayabilmektedir.
  • Bu tıkanmayı aşabilmek için döllenmiş ana arılar iki tarafı da telli olan kafeslere alınırlar. Kafeslere konan Ana Arılar çıtalara dizilerek çerçevelere yerleştirilirler. Bu kafeslerde kek ve bakıcı işçi arılar olmaz. (Resim 65)
  • Güçlü bir koloninin Ana Arısı alınır ve bu koloniye banka kolonisi denir.
  • Her çerçeveye 30 – 40 Ana Arı konulabilir.
  • Bir kolonide 60 – 80 Ana Arı bankalanabilir.
  • Banka kolonisinde Ana Arılar en fazla 15 – 30 gün tutulabilir.
  • Bankalama süresince koloni sürekli beslenmelidir.
  • Sezonun uygun olmadığı günlerde banka kolonisine kapalı yavrulu çerçevelerle takviye yapılır.
  • Macahel Arıcılık A.Ş.’nin üretimlerinde bankalama yapılmamaktadır.

 

Ana Arının Yılın Rengi İle Boyanması ve Kafese Alınması

  • Yavruları pupa dönemine gelmiş Ana Arı çiftleştirme kutusundan alınır.
  • Kanatlarından tutulan Ana Arının sırtı yavaşça boyanır.
  • Boyamada özel organik boya kullanılabildiği gibi özel kalem de kullanılabilir. (Resim 66)
  • Boyanın rengi her yıl değişmektedir.
  • Tüm dünya aynı yıl aynı rengi kullanır.
  • 2012 yılı sarı, 2013 yılı kırmızı, 2014 yılı yeşil, 2015 yılı mavi, 2016 yılı beyaz renklerle belirtilir. 2017’de kullanılacak renk tekrar sarıdır.
  • Kafeslerin kek bölmesine yolda sıcaktan akmayacak kıvamda kek konur.
  • Boyanan Ana Arılar kafese alınırlar. (Resim 67)
  • Ana Arının kafesine, Ana Arının yetiştiği çekirdek koloniden 5-7 adet genç işçi arı konur.
  • Genç işçi arılar yolculukta Ana Arıyı beslerler.
  • Ana Arı arılıkta kullanılacaksa kafese işçi arı koymaya gerek yoktur.
65. Ana Arı Bankası Kolonisinde Ana Arı kafesleri
66. Ana Arının elle tutulması ve boyanması
67. Boyanan Ana Arının kafese konulması
68. Çekirdek koloniye yeni kapalı Ana Arı gözü verme

Döllenen Ana Arısı Alınan Çekirdek Kolonilere Yeniden Ana Arı Yüksükleri Verilmesi

  • Yumurtlayan ve yavruları pupa dönemine gelmiş çekirdek kolonilerin Ana Arıları alındıktan sonra kutulara yeniden kapalı ana arı yüksüğü verilir. (Resim 68)
  • Çekirdek kolonide pupa döneminde olan yavrular olduğu için bu çekirdek koloni verilen yeni ana arı gözünü sahiplenir ve yaşamına devam eder.
  • Yeni Ana Arı gözleri kutuların kek tarafına yakın yere yerleştirilir.

 

Ana Arıların Taşınması

  • Taşıma sırasında Ana Arılar soğuk ve sıcaktan korunmalıdır. (Resim 69)
  • Taşıma sırasında araçlarda cam kenarına, kalorifere ve egzoz gazı alabilecek yerlere konulmamalıdırlar.
  • Ana Arılar oda sıcaklığında birkaç gün bekletilebilir. Bu bekleme gürültüsüz yerde oda sıcaklığında kafeslerin telli yüzleri yukarı gelecek şekilde yerleştirilerek yapılır.
  • Kafeslerin üstleri bezlerle örtülür.
  • Her bir kafese günde bir iki kez bir damla temiz su damlatılır veya kafes telinin üstüne suya batırılmış çok küçük bir pamuk parçası konur
  • Ana Arılar her türlü kimyasallardan ve tarımsal ilaçlardan uzak tutulmalıdır.
  • Türkiye’de kargo firmaları Ana Arı taşımacılığı yapmaktadırlar. (Resim 70)

 

Genç Ana Arılar Hangi Kolonilere Verilir? 

  • Irkı beğenilmeyen kolonilerin Ana Arıları sezon sonunda değiştirilir.
  • Ana Arısını kaybettiği birkaç gün içinde anlaşılan kolonilere ana arı verilir. Bu süre uzar, koloni erkek arılar yaparsa Ana Arı vermenin bir yararı olmaz.
  • Ana Arısı iki yılını doldurmuş kolonilerin Ana Arısı değiştirilir.
  • Koloni sayısını artırmak için yapılan bölme koloniye Ana Arı verilir.
  • Bal hasadından sonra güçlü koloniler ikiye ayrılır. Anasız bölüme Ana Arı verilir.
69. Ana Arı kafesleri Ana Arıların hava alabileceği şekilde yerleştirilir.
70. Kargo firmaları Ana Arı taşımacılığı yapmaktadır.
71.Bölme yapılmış koloniye Ana Arı verilmesi
72. Pencere önde işçi arıların kafesten çıkarılması

Ana Arı Verilecek Kolonilerin Hazırlanması

  • Arılıkta üretilen veya satın alınan ana arıların kolonilere verilmesi ve kabul ettirilmesi için aşağıdaki hususlar göz önünde tutulur.
  • Ana arının ırkı belli, yaşı belli, yetişme kalitesi yeterli ve yumurtlama aktivitesi tam olmalıdır. Bu garanti sadece arıcının kendi ürettiği ana arıda vardır.
  • Araştırmalar 200 mg ve daha fazla ağırlıktaki ana arıların %96’sının normal koloniler tarafından kabul edildiğini, ağırlıkları 180 mg’ın altında olan ana arıların ancak %47’sinin kabul edildiğini göstermiştir.
  • Ana arı verilecek koloninin hırçın ve değişik ırktan olması, işçi arıların yaşlı olmaları veya uzun süre Ana Arısız kalması halinde Ana Arıyı kabul ettirmek zorlaşır.
  • Nektar akımının azlığı, yağmacılık ve hava şartlarının olumsuzluğu da Ana Arı kabulünü zorlaştırır.
  • Tüm bu etkenler göz önüne alınarak tedbirler alınmalı ve ana arılar kolonilere ondan sonra verilmelidir. (Resim 71)

 

Kafesteki Ana Arının Yeni Koloniye Verilmesi

  • Ana Arıların kafeslerinde bakıcı işçi arılar bulunmaktadır.
  • Bir pencerenin önünde işçi arılar kafesten çıkarılırlar. (Resim 72)
  • İşçi arılarla birlikte Ana Arı da kafesten çıkarsa yavaşça kanatlarından tutularak camdan alınır ve tekrar kafese konulur. (Resim 73)
  • Arılıkta üretilen ve arılıktaki koloniye verilecek Ana Arı kafeslerine işçi arı koymaya gerek yoktur.
  • Ana Arı verilecek koloni 4-5 çerçeve arılı olursa Ana Arı kabulü kolaylaşır.
  • Ana Arı verilecek koloni mutlaka şurup veya kekle beslenmelidir. (Resim 74)
  • Kafesin kek bulunan bölümünün deliği açılır. Kafesin telli yüzü üstten görünecek ve kafesin kek olan bölümü aşağıda kalacak şekilde arıların yoğun olduğu üst çıtaları arasına sıkıştırılır.
  • Koloni arılarının keke ulaşabileceği deliğin önü ve kafesin telli yüzeyi arıların gezinebileceği şekilde boş olmalıdır.
  • Bu boşluklardan koloninin işçi arıları hem keki yerler hem de Ana Arıyı beslerler. (Resim 75)
  • Koloninin işçi arıları 2-3 gün içinde keki yerler ve Ana Arının kafesten çıkacağı yolu açarak Ana Arının çıkışını sağlarlar.
  • Ana Arıyı değiştirmek için yeni Ana Arı hazır değilse koloninin yaşlı Ana Arısı alınır ve en az 4-5 gün beklenir. Ana Arısız kalmış koloni kendisine önceki Ana Arının yumurta ve larvalarından Ana Arı yüksüğü yapar. 4-5 gün sonra bu gözlerin hepsi tam olarak temizlenir ve genç Ana Arı koloniye verilir. (Resim 76)
73. İşçi arıların kafesten çıkarılması
74. Yeni ana arı verilecek koloni mutlaka beslenmelidir
75. Ana Arı verilecek koloni kekle de beslenmeli
76. Yeni ana arı verilecek koloninin kendi yaptığı Ana Arı gözleri mutlaka temizlenmelidir

Ana Arıların Çekirdek Kolonide Kışlatılması

  • Sistemin en önemli avantajı ana arıların çekirdek kolonilerde kışlatılabilmesidir.
  • Sezon sonuna doğru özellikle iki bölmeli çiftleştirme kutusundaki ana arılardan bir bölmedeki alınıp kullanıldığında kutunun ara bölmesi çıkarılır ve iki çekirdek koloni birleştirilir.
  • Eğer iki bölmenin çekirdek koloni gücü tüm çerçeveleri kaplamıyorsa diğer kutulardan bu kutuya arılı çerçeve ile takviye yapılır.
  • Kutuya sezon sonuna kadar kek verilmeye devam edilir.
  • Kışlatılacak kutular Karadeniz, Ege ve Akdeniz bölgelerinde arılıkta tutulurlar.
  • Kışı soğuk ve karlı geçen bölgelerde kutular korunaklı, rutubetsiz ve güneş alan yerlerde yan yana dizilerek üstleri kutuları gece soğuklarından koruyacak örtülerle örtülmelidir. (Resim 77) Her bir kutu bir boş kovana konarak da kışlatılabilir. Böyle kışlatmada kutuların uçuş delikleri açık olmalıdır.
  • Erken ilkbaharda henüz yeni yılın Ana Arıları çıkmadan kışlatılan Ana Arı değerlendirilir.
  • Kışlatılan çekirdek koloniye erken ilkbaharda yeni Ana Arı yüksükleri verilerek Ana Arı üretim sezonu başlatılır.
  • Bu yöntemle kışın Ana Arılarını yitirmiş kolonilere Ana Arı verilerek koloniler sönmekten kurtarılır.
  • Kışlayan çekirdek koloniden yeni sezon için birkaç çekirdek koloni yapılır.
  • Bu yöntem ticari Ana Arı üretiminde %100 kâr sağlamaktadır.

 

Çekirdek Kolonilerin Standart Kovanlarda kışlatılmaları

Çiftleşen Ana Arıların sezon sonunda satılmaları ile arılı ballı ve yavrulu çekirdek koloni çerçeveleri normal kovanlara çakılan köprü çıtalara dizilerek 40- 50 kutu çerçevesi tek kovanda toplanır. Bu kovana bir adet de yumurtlayan Ana Arı verilir. (Resim 78 ve 79)

  • Kovana kutu çerçeveleri üst üste iki sıra yerleştirilir.
  • Kovanda tek Ana Arının olduğundan emin olunmalıdır.
  • Oluşan yeni kolonide yeterli bal olmalıdır.
  • Koloninin bakım ve beslemesi tam olarak yapılmalıdır.
  • Ana Arı erken ilkbaharda modüler kutu çerçevelerine yumurtlayacaktır.
  • Sezon başladığında yavrulu çerçeveler kutulara verilir.

 

Ana Arıların Ruşet Kolonilerde kışlatılması

  • Ana Arıları kışlatmak için en güvenilir yöntem Ruşet kovanlardaki ruşet kolonilerdir. (Resim 80 ve 81)
  • Ruşet kovanlar ahşap veya strafordan yapılmış dört çerçevelik kovanlardır.
  • Ruşet kovanlar kış aylarında en az 3 çerçeve koloniyi barındırabilmektedirler. Ruşet kovanlardaki dördüncü çerçevenin yerine gerektiğinde şurupluk konabilmektedir.
  • En az üç arılı çerçeveli ruşet koloniler sahil bölgelerinde rahatlıkla kışlayabilmektedirler. Koloni geliştiğinde kovana dördüncü çerçevede konulabilmektedir.
  • Genç ana arı ile kışlayan ruşet koloniler erken ilkbaharda hızla gelişebilmektedir.
  • Erken ilkbahardaki damızlık ana arı ihtiyacı bu kışlatılan Ana Arılarla çözülebilmektedir.
  • İlkbahara çıkan ruşet koloniler sezon boyunca büyüyerek normal koloni büyüklüğüne gelebilmektedir.
77. Kışa sokulacak çekirdek koloninin hazırlanması
78. Kışlayan çekirdek koloniler
79. Çekirdek Kolonilerin Standart Kovanlarda kışlatılmaları
80. Dört Çerçeveli Strafor Ruşet Kovan
81. Ana Arıların Ruşet Koloniyle Strafor Ruşet Kovanda kışlatılması

Standart Ana Arı Üretim Tekniği

  • Bu kitapta anlatılan ana arı üretim tekniği uluslararası “Standart Bal Arısı Seleksiyonu ve Ana Arı Üretimi” metotlarına uygundur.
  • Standard methods for rearing and selection of Apis melifera  Queens
  • Bu metot Apimondia ve IBRA’nın birlikte oluşturduğu 9 kişilik bilim adamının katılımı ile ortaya konmuştur.

 

Bal Üreticisi Arıcının Kendi Ana Arısını Üretmesinin Arıcıya Yapacağı Ekonomik Katkı

Günümüzde kolonilerin ana arıları yenilenmiyorsa yapılan işin doğru bir arıcılık olduğu söylenemez. Kolonide üç, dört yaşına gelmiş ana arılar doğal olarak ölürler. Ölümler genelde sonbahar, kış ve ilkbahar aylarında olur. Bu mevsimlerde arılıklarda erkek arılar olmadığı için, koloni kendisine döllü ana üretemez. Anasız kalan koloniler de sönerler. Koloni yaşlı anasını faal mevsimde değiştirirse bu kez koloni oğul verir ve bal yapmaz.

Özetle Ana Arı yenileme sistemi kurulmamış arılıklarda kolonilerin en az üçte biri söner veya bal yapmaz. Bu durumda Ana Arılarını yenileme sistemini kuramayan arıcılar her yıl sermayelerinin üçte birini kaybederler. En önemlisi de Ana Arıları yenilenmeyen bir arılıktaki kolonilerin ırkı, yani verimliliği ve bölgeye uygunluğu bilinmez. Türkiye’de 50 yıldır yapılmakta olan gezginci arıcılık, arı ticareti ve yanlış ana arıların pazarlanması sonucu orijinal arı ırkları genetik kirlenmeye uğramışlar, melezlenmişler, soysuzlaşmışlar ve verimsizleşmişlerdir.

Ana Arıları yenilemiyorsanız sizin kolonileriniz de büyük olasılıkla ileri derecede melez, yani soysuz ve verimsizdir. Nitekim ülkemizde şekerli beslemenin yapılmadığı arılıklarda koloni başına alınan ortalama bal veriminin 5-10 kg.’ı geçemediği görülmektedir. Böyle bir arılığın geliri masraflarını bile karşılamamaktadır. Arıcılar da gelir sağlama bir yana masrafları cepten karşılamakta ve sonunda da arıcılığı terk etmektedirler.

Gelir getirmesi için yapılan arıcılığın olmazsa olmazı, damızlık değeri olan genç Ana Arılarla arıcılık yapmaktır. Siz de kendi ana arılarınızı üreterek arıcılığınızı karlı hale getirebilirsiniz.

 

ANG Vakfı, Macahel Arıcılık A.Ş. ve İNCİ Arıcılık

Kuruluşlarının 15 yıldır yürüttüğü çalışmalar sonucu ortaya konulan

  • a.Her arıcının kendi Ana Arısını üretme tekniği bilgilerini,
  • b.Arıcının ihtiyacı Damızlık Ana Arıları,
  • c.Ana arı üretiminde kullanılan çiftleştirme kaplarını

Siz arıcılarımızın kullanımına sunmaktadırlar.

 

Ana Arı Üretim Tekniği Eğitim Materyalleri

Yıllardır ülkemizin değişik bölgelerinde denenmiş, her arıcının uygulayabildiği çok basit bir ana arı üretim tekniği geliştirilmiştir. Bu tekniğin 75 resim ve şemasını da içeren bu “Ana Arı Üretimi Kitabı” adresini bildiren siz arıcılarımıza bedelsiz olarak gönderilmektedir. Bu kitabı internet sitelerimizden de indirebilirsiniz.

Bu tekniği daha kolay uygulayabilmek için üretilen çok detaylı görsel eğitim CD leri de isteyen arıcılarımıza gönderilmektedir. Her arıcı Ana Arı üretim kitabını kullanarak ve CD görüntülerini izleyerek kendi ihtiyacı ana arıları kolayca üretebilmektedir.

Halen Macahel Arıcılık A.Ş.’den yılda 10.000 damızlık Saf Kafkas Ana Arı alan yaklaşık 2500 arıcımız kendi ihtiyaçları ana arıları bu sistemle üretmektedirler. Bu sistemle üretilen yıllık ana arı miktarı iki yüz elli bin civarındadır. Kendi ihtiyaçları Ana Arıları üreten arıcılar bu sistemden çok memnudurlar.

 

Damızlık Ana Arılar

  1. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı’nca damızlık kabul edilen ve sertifikalandırılan Artvin – Borçka – Camili izole alanında üretilen yıllık 7500 adet Damızlık Saf Kafkas Camili Ekotipi Ana Arı, Ardahan Posof izole alanında üretilen yıllık 2500 adet Damızlık Saf Kafkas Posof ekotipi Ana Arı arıcılarımıza servis edilmektedir.
  1. Anadolu Arısı Saf Ana Arıları da servis edilmektedir.

 

Ana Arıları Çiftleştirme Kapları

Bal üreten arıcılarımızın kendi ana arılarını üretmelerinde kullanılan modüler çerçeveli çiftleştirme kutuları geliştirilmiştir.

Bunlar:

  1. Üç modüler çerçeveli Ana Arı çiftleştirme kutusu.
  2. Altı modüler çerçeveli, iki bölmeli Ana Arı çiftleştirme kutusu.
  3. Dört standart çerçeveli strafor ruşet kovan

Son iki ürün çok amaçlı kullanılabilmekte ve ana arılar bu kaplarda kışın da saklanabilmektedir.

 

Arıcıların Kendi İhtiyaçları Ana Arıları Üretmelerinin Ekonomik Boyutu

100 adet kolonisi olan bir arıcı iki yılda bir değiştireceği yıllık ihtiyacı 50 ana arıyı üretmek için 3 adet damızlık ana arı,

7 – 8 adet iki bölmeli veya 14-16 adet tek bölmeli çiftleştirme kutusuna ihtiyacı vardır.

Ana Arı üretimi için gereken bütçe:

3 adet damızlık ana arı (3×100 TL)                                                       300 TL

8 adet çiftli veya 16 adet tekli çiftleştirme kutusu (8×40 TL)          320 TL

1 adet Ana Arı Kitabı ANG Vakfı’nın hediyesi

 

1 adet larva transfer kaşığı                                                                        20 TL

10 adet Ana Arı kafesi 2X10                                                                      20 TL

————————————————————————————-

             Toplam                                                                                   660 TL  

 

Arıcının yılda toplam 660 TL masrafı olmakta, bu masrafa karşılık 50 adet döllenmiş ana arı üretebilmektedir. 50 adet Ana Arıyı piyasadan alsa ortalama 50TL/adetten 2500 TL ödemesi gerekmektedir. Arıcı 50 adet ana arıyı kendisi ürettiğinde ilk yılda ana arının tanesi arıcıya 660 / 50 =  13 TL’ye mal olmaktadır.

Çiftleştirme kutularında kullanılan işlenmiş arılı ve yavrulu modüler kutu çerçeveleri sezon sonunda tekrar kolonilere geri verildiğinden masraf sayılmamaktadır. Damızlık ana arılar ikinci yılda da ve çiftleştirme kutuları da 20 yılı aşkın bir süre kullanılabildiğinden, ikinci yıl ve daha sonraki yıllarda ana arı maliyeti, sadece damızlık Ana Arıların giderlerinden ibarettir.  Bu da 300/2 = 150 TL olacaktır. Daha sonraki yıllar üretilecek Ana Arıların her birinin maliyeti 150 / 50 Ana Arı  = 3 TL olmaktadır.

 

Arıcının Kendi Ana Arısını Üretmesinin Arıcıya Sağladığı Ekonomik Fayda

100 adet kolonisi olan arıcı her yıl Ana Arısı

yaşlandığı ve öldüğü için kolonilerinin üçte

birini yani 33 kolonisini kaybetmeyecektir.

Bu 33 x 200 TL/koloni hesaplandığında

bir zarardan kurtulmaktadır.

6.600 TL

 

Ana Arısı yenilenen 100 koloninin bal üretimi

en az % 50 artmaktadır. Ana Arı yenileyen arıcı

koloni başına 15 kg alıyorsa, üretimi 22,5 kg’a

çıkmakta ve yılık bal artışı en az 750 kg

olmakta ve ürettiği ilave 750 kg. balın değeri

10 TL / kg dan

7.500 TL olmaktadır.

 

100 kolonisi olan arıcının kendi Ana Arılarını

üreterek sağladığı toplam avantaj

14.100 TL olmaktadır.

Arıcı, sağladığı bu avantajla arıcılığını kârlı hale getirerek üretimini devam ettirebilmektedir.

Bunu siz de başarabilirsiniz.

 

İLGİLENEN SİVİL TOPLUM KURULUŞLARI

VEYA  ÖZEL TEŞEBBÜS

ANA ARI ÜRETİM PROJESİ YAPABİLİR

Ana arı ihtiyacının karşılanmasında en pratik yöntemin bal üreticilerinin ana arılarını kendilerinin üretebilmesidir. İlgilenen Sivil toplum Kuruluşları veya özel teşebbüs mensupları oluşturacakları eğitim kadrosu ile bu ihtiyacı karşılayabilirler. Bu projelerin öğretisinde ki temel amaç; her arıcının o ırkın damızlık ana arısını kullanarak, kendi kolonileri için ihtiyaç duyacakları doğru ana arıları üretme becerisini kazanmalarıdır. Proje çerçevesinde gerekli eğitim yardımcı malzemesi de verilebilecektir. Projeler; 50-250, hatta 500 bal üreticisini kapsayabilir. İl, ilçe veya köy grupları halinde ki bal üreticilerine yönelik uygulanabilir. Bu yöntemle birkaç yıl sonra tüm arıcıların iki yılda bir ana arı değiştirme imkanı sağlanmış olabilir.

Projede Ana Arı Üretim Eğitimi Önerilir:

  • Eğitim kış aylarında ilçeler bazında teklif edilir.
  • Eğitimde kendi ihtiyaçları ana arıları üretecekler belirlenir.
  • Eğitimde; üreticilere bilgilere nasıl ulaşacakları, üretim girdilerini nasıl edinebilecekleri anlatılır.
  • Eğitime katılanlara arıcılıkla ilgili yazılı ve görsel eğitim malzemeleri verilir.
  • Arıcılar üretim sezonunda eğitim ve uygulama gereçlerini kullanarak kendi ana arılarını üretebilmektedirler.
  • Bu yöntemle halen Türkiye genelinde yılda 250.000 adet Ana arı üretilmektedir.

 

Böyle Bir Projenin Kaynak Gereksinimi:

Örneğin 250 arıcının gereksinimi olan eğitim, damızlık ana arı ve çiftleştirme kapları giderlerini kapsayacak kaynak miktarı aşağıdaki gibidir

  • 250 arıcının ilçeler bazında 2-3 günlük eğitimi 50.000 TL
  • Ortalama 100 kolonisi olan bir arıcıya verilecek girdi: Yeteri damızlık Ana Arı, çiftleştirme kutusu, transfer kaşığı, Ana Arı kafesleri ….Arıcı başına 660 TL. den Toplam     165.000 TL
  • Projenin organizasyonu ve takibi için Birliğin yapacağı hizmetin gideri %10    29.000 TL                                                                                                                            
  • Toplam  319.000 TL

Hazırlanacak Proje;

Tarım İl Müdürlüğüne, İl Özel İdaresine, Bölge Kalkınma Ajansına, OR-KÖY ve Köylere Hizmet Götürme Birlikleri gibi kuruluşlara sunularak kaynak talep edilebilir.

 

Kaynak sağlandığında İl Birliği Projeyi Yürütür

—- Eğitimi organize eder

—- Tedarikleri sağlar

—- Projenin uygulamasını yürütür.

Böyle Bir Proje İle İliniz Arıcılığına Sağlanacak Faydalar:

  • Bu proje en az masrafla en çok fayda sağlama açısından verimliliği çok yüksek olan bir proje olur.
  • Arıcı bazında ilk yıl yapılacak 660 TL. masraftan sonra arıcı her yıl 100 koloninin ihtiyacı 50 adet ana arı için 150 TL masrafla 14.100 TL fayda sağlayabilmektedir.
  • İlinizde 250 arıcı ile çalışıldığında yılda 250 x 14.100 TL = 3.525.000 TL ilave fayda sağlanacaktır.

Bu proje Türkiye’de 25.000 Arıcı İle Uygulanırsa;

  • · Arıcı başına bir kez olmak üzere 660 TL lik bir destekle 25.000 arıcıya toplam 16.500.000 TL destek verilmesi halinde,
  • Arıcı başına yıllık fayda 14.100 TL olmak üzere, toplamda sağlanacak yıllık fayda 352.500.000 TL olacaktır.
  • Ülkenin arıcılığı gerçek verimliliğe kavuşacaktır.
  • Tüketici gerçek bala para ödeyecektir.
  • Bal bir dış satım ürünü olacaktır.

 

Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Irk Tescil Komisyonu Tarafından Tescil Edilen Kafkas Arısı Kararnamesi

82. Macahel Arıcılık A.Ş. nin “Damızlık Ana Arı Üretim İşletmesi” Sertifikası
83. Macahel Arıcılık A.Ş.’nin 2013 Yılı Ana Arı Satışlarının Bölgesel Dağılımı

84. Camili’de üretilen ana arılar aynı iklim ve flora özelliği gösteren Karadeniz ve Marmara Bölgelerine, Posof’ta üretilen ana arılar ise Doğu, İç Anadolu ve Trakya Bölgelerindeki arıcılara tavsiye dilmektedir.


BÖLÜM ALTIMacahel Arıcılık A.Ş.

Macahel Arıcılık A.Ş. nin Damızlık Saf ve Ticari Ana Arı Üretim Hizmetleri ve Ürünler

Damızlık Saf Kafkas Camili Ekotipi Sertifikalı Ana Arılar:

Camili havzası Karadeniz Bölgesi’nin en çok yağış alan havzalarından birisidir.  Havzada Karayemiş, Orman Gülü, Kestane, Ihlamur, Böğürtlen, Ahududu, Yaban Mersini, Üçgüller,  Ballıbaba ve Karahindiba gibi nektarlı bitkiler yoğundur.

Camili Havzası’nın etrafı yüksek dağlarla çevrilidir. 2000’li yıllara kadar motorlu ulaşıma imkân vermemiştir. Gürcistan sınırına sıfır noktada ve askeri koruma altındadır.  Bu nedenlerden dolayı gezginci arıcılık yapılamadığı için Kafkas Arısı bu havzada melezlenmeden saf olarak kalabilmiştir.

Bakanlık tarafından 1998 yılından bu yana havza dışarıdan koloni ve ana arı girişlerine kapatılmıştır. Koloni girişleri bölge halkı tarafından da kontrol edilmekte ve önlenmektedir.

ANG Vakfı ve Macahel Arıcılık A.Ş. 1998 yılında başlayan çalışmalarla havzada seçilmiş bir Damızlık Saf Kafkas Ana Arı Üretim İşletmesi kurmuş ve işletmede suni tohumlama tekniğini de kullanarak seleksiyon çalışmalarını başlatmış ve halen sürdürmektedir.

Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Camili Havzası’ndaki Kafkas (Resim 85) materyalden örnek alarak saptadığı değerlerle 2004 yılında Kafkas Arısını tescil etmiştir. (TC Resmi Gazete s.112)

85. Orijinal siyah renkli Kafkas Arısı kolonisi

Bakanlık; Macahel Arıcılık A.Ş nin seleksiyon çalışmaları ile oluşturduğu 600 kolonilik Ana Arı üretim işletmesine 2014 yılında “Damızlık Üretici İşletme’’ ruhsatı vermiştir (Resim 82). Bu işletme Türkiye’nin seleksiyon çalışması uygulanan yegâne damızlık işletmesidir.

Karadeniz ve Marmara bölgelerimiz genelde çok yağışlı ve rutubetli olduğundan arı florası da Karayemiş, Orman Gülü, Kestane, Ihlamur, Püren, Üçgüller, Kara Hindiba gibi nektarlı bitkilerden oluşan flora yapısına sahiptir.

Camili’de üretilen (Resim 85) Saf Kafkas Damızlık Ana Arıları (Camili ile aynı iklim ve flora yapısına sahip Karadeniz   ve   Marmara   bölgemizdeki   Ana   Arı   üretim işletmelerine ve kendi ana arılarını üreten işletmelere damızlık olarak, bal üretim amaçlı işletmelere de bal üretim amacı için önerilmektedir. (Resim 83 ve 84)

Bu ana arılar:

  • Ana Arı ağırlığı (Resim 86)
  • Sperm kapasiteleri
  • Yumurtalık kapasiteleri yönünden kontrol edilmektedirler.

Bu üretime sertifika verilmektedir.

86. Ana Arıların tartılması

Damızlık Saf Kafkas Ana Arıların Özellikleri:

  • Damızlık Saf Kafkas Camili ekotipi Ana Arılar aynı vasıflardaki erkek arılarla döllenmiş olduklarından yavruları işçi arılar da Damızlık Saf Kafkas Camili ekotipi arının özelliklerini göstermektedirler.
  • Kafkas Arısı Dünya’nın en verimli üç arı ırkından bir tanesidir.
  • Kafkas Arısının Camili ekotipi rutubetli ve serin Karadeniz ikliminin en ideal arısıdır.
  • Damızlık Saf Kafkas Camili ekotipi işçi arılar gri esmer renktedirler.
  • Bu kolonilerde sarı halkalı işçi arılar bulunmaz.
  • Bu arılar çok sakindirler, bu arılarla maskesiz de çalışılabilmektedir.
  • Bu arıların oğul verme eğilimi çok düşüktür. Araştırmalarda %13’ünün oğul verdiği saptanmıştır.
  • Bulutlu havalarda bile nektar ve polen toplamaya çıkabilirler.
  • Nektar ve polen kaynaklarını hızla toplarlar.
  • Günün çok erken saatlerinde çalışmaya çıkarlar.
  • İlkbahar gelişmesi biraz yavaş ancak çok istikrarlıdır.
  • Bal depolarken çerçevenin üst çıtasına paralel bal kemeri oluştururlar.
  • İlkbaharda yavru alanı çerçeve yüzeyinde toplu ve bir aradadır.
  • Bu arıların propolis toplama davranışları yüksektir.
  • Bu arılar biraz yağmacıdırlar. Kalabalık arılıklarda sonbaharda önlem alınmalıdır.

Damızlık Saf Kafkas Posof Ekotipi Ana Arılar

Posof İlçesi Doğu Anadolu’nun tipik bir havzasıdır. Kışları uzun, karlı ve soğuktur. Havzada karlı günler beş ay civarındadır. Havza kuzey yöne baktığı için şiddetli soğuk günler yaşanır. Havzanın akarı Gürcistan’a olduğu için Kafkas Arısı Camili’de olduğu gibi Posof’ta da saflığını koruyabilmiştir. Posof Havzası’ndaki ballı bitkiler Üçgül, Geven, Kekik, Adaçayı, Hardal,  Ballıbaba, Yabani Fiğ, Yonca, Korunga ve benzeri otsu bitkilerdir.

Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Saf Kafkas Arısını korumak için Posof’a da dışarıdan arı girişlerini yasaklamıştır.

ANG Vakfı ve Macahel Arıcılık A.Ş. Posof’ta da (Resim 87) 2004 yılında yerel kolonilerinin en iyilerinden seçilen bir işletme kurmuştur. Bu işletmede de suni tohumlama tekniği kullanılarak 11 yıldır sürdürülen seleksiyon çalışmaları ile işletme 500 kolonilik bir büyüklüğe ulaştırılmıştır.

Diğer yandan; bilindiği gibi Doğu Anadolu, İç Anadolu ve özellikle Trakya Bölgelerimizde kış aylarının bazen karlı, genelde soğuk geçtiği, arıların beş ay gibi uzun süre kapalı kaldıkları bilinmektedir. Bu bölgelerin nektarlı bitkileri Üçgüller, Geven, Kekik, Adaçayı, Hardal, Ballıbaba, Yonca, Korunga ile Ayçiçeği ve Kolza gibi yağ bitkileridir. Görülmektedir ki Posof iklim ve flora açısından Doğu Anadolu, İç Anadolu ve Trakya Bölgelerimizin özelliğini göstermektedir.

Posof   işletmesinde  üretilen  Saf  Kafkas  Damızlık  Posof Ekotipi Ana   Arılar  Doğu Anadolu,  İç Anadolu  ve  Trakya Bölgelerimizdeki Ana Arı üretim işletmelerimize, kendi Ana Arılarını üreten işletmelere ve bal üretim işletmelerine tavsiye edilmektedir.

Damızlık Saf Kafkas Posof Ekotipi Ana Arıların oluşturduğu koloniler de bal verimi, sakinlik, oğul verme gibi davranış özellikleri bakımından Camili Ekotipi’nin özelliklerini göstermektedirler. Sadece iklimsel ve floral uyum açısından Doğu Anadolu, İç Anadolu ve Trakya bölgelerimiz için uygundur.

87. Macahel Arıcılık Posof İşletmesi

Kafkas F-1 Ana Arılar   

Kafkas F-1 Ana Arılar Artvin’de ve Ankara’da üretilmektedir.

 

Artvin – Murgul – Kabaca Köyü’nde Üretilen Ana Arılar:

Murgul Kabaca Köyü’nde 500 kolonilik bir işletme kurulmuştur. Bu işletmedeki kolonilerin Ana Arılarının tamamı Camili’den getirilen Saf Kafkas Ana Arılardır. Ana Arıların üretildikleri larvalar yine Camili’de suni döllenen Damızlık Saf Kafkas kolonilerden alınmaktadırlar. Yine Saf Kafkas Ana Arılı kolonilerden oluşan çiftleştirme bölgesinde çiftleştirilmektedirler.

Ancak bu çiftleştirme bölgesine 3-5 km. mesafede Kabaca Köyü’nün arılıkları bulunmaktadır. Kabaca köyünün kolonileri saflık açısından tam homojen değildir. Ancak köy çevresinde yoğun Orman Gülü bulunduğundan melez kolonilerin yaşama şansları sınırlıdır.

Çiftleştirme alanı ile mesafe olması nedeni ile üretilen ana arıların köyün kolonilerinin erkek arıları ile döllenmeleri ihtimalini % 2-5 oranlarına düşürmektedir. Bu üretimin saflığı tarafımızdan garanti edilememektedir. Bu nedenden dolayı bu üretime F – 1 diyoruz. Üretim % 95 – % 98 Saf Kafkas Camili Ekotipi özelliği göstermektedir.

Bu Ana Arıları Karadeniz ve Marmara Bölgelerimizdeki bal üreticisi arıcılarımıza önermekteyiz.

 

Ankara Kızılcahamam Başağaç ve Çatak Deresi’nde Üretilen Hibrit Ana Arılar:

Ankara Kızılcahamam Başağaç Köyünde 300 kolonilik bir işletme kurulmuştur. Bu işletmedeki kolonilerin tamamının Ana Arıları Posof işletmesinden getirilmektedir. İşletme Haziran sonuna kadar 800 m. rakımlı Başağaç köyünde tutulmakta, Haziran sonunda 1500 m. rakımdaki Çatak Deresi izole alanına taşınmaktadır. Çatak Deresi izole alanında dölleyici erkek arıların tamamı Saf Kafkas oldukları için üretilen ana arılar da Saf Kafkas olmaktadırlar.

Orta Anadolu arılığında üretilen Ana Arı gözleri Çatak deresinde döllendiklerinde Orta Anadolu Ana x Posof Kafkas Baba Hibriti elde edilmektedir.

Artvin Camili kolonilerden üretilen ana arılar Çatak Deresi arılığında döllendiklerinde Camili Ekotipi x Posof Ekotipi Hat melezini oluşturmaktadır.

Bu üretimler Doğu Anadolu, Orta Anadolu ve Trakya bölgelerimize önerilmektedir.

 

Saf Orta Anadolu Arısı Ana Arıları

Bu arının yaşam alanı Orta Anadolu illeridir.  Bilindiği gibi Orta Anadolu’da kış ayları donlu, zaman zaman karlı, yaz ayları kuraktır. Orta Anadolu’nun yağışlı mevsimi ilkbahardır. Orta Anadolu’da donlu günler, Mart ayı sonunda biter, vejetasyon Nisan ayı başında başlar. Yağışların kesilmesi ile Haziran ayı sonunda kurur.

Orta Anadolu Arısı yılın sadece Nisan, Mayıs, Haziran aylarındaki üç aylık sürede faaliyet gösterir. Orta Anadolu arısı bu üç aylık sürede hem koloni gelişimini sağlamakta, hem de kendisine bütün yıl yetecek bal stoklayabilmektedir.

Orta Anadolu’daki ballı bitkiler Üçgüller, Hardal,  Ballıbaba, Kekik, Karaçalı, Geven, Yabani Yonca, Korunga ve Adaçayı gibi bitkilerdir. Bu iklim şartları ve ballı bitkiler yapısı ile Orta Anadolu Arısı onbinlerce yıl Orta Anadolu’da yaşamış ve hayatını devam ettirebilmiştir.

Orta Anadolu Arısı Orta Anadolu’nun orijinal ırkıdır.
(Apis mellifera anatoliaca)

  • Orta Anadolu Arısı sarı renkli, (Resim 88)
  • Kışa çok dayanıklı,
  • Kış aylarında çok az bal tüketen,
  • Erken ilkbaharda hızla gelişen,
  • Kovanının yerini şaşırmadan bulan,
  • Kısmen hırçın,
  • Oğul temayülü yüksek bir arıdır.

Orta Anadolu Arısı Ankara ve çevresi illerdeki geleneksel sepet kovanlarla arıcılık yapılan yaşlı arıcılardan temin edilerek Ankara – Kızılcahamam – Kırkırca Köyü Kaplan Deresi’ndeki izole  alanda  korumaya  alınmıştır.  Saf  Orta Anadolu Ana Arılar Kaplan deresi izole alanında üretilmekte ve döllendirilmektedirler.

Bu çalışma Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı TAGEM Genel Müdürlüğü’nün de destek verdiği bir çalışmadır.

Saf Orta Anadolu Arısı 1950’li yıllarda arı genetiğinin ve ıslahının babası sayılan Brother Adam tarafından İngiltere’ye  götürülmüş, İngiliz Arısı’nın  döllendirilmesinde kullanılmıştır. Bu döllenmeden elde edilen yavrular tekrar İngiliz arıları ile döllendirilerek Dünya’nın en verimli melezi olan Buckfast Hibriti üretilmiştir.

Orta Anadolu Arısı Çin’e de götürülmüştür ve arı sütü üretiminde kullanılmaktadır.

Saf Orta Anadolu Ana Arıları Orta Anadolu’da arıcılık yapan arıcılarımıza damızlık olarak ve melez üretimde kullanılması için tavsiye edilmektedir.

88. Orta Anadolu Arısı (Apis mellifera anatoliaca)

Orta Anadolu Ana x Kafkas Baba Hibrit Ana Arılar

Bu  hibrit  Ana  Arılar  ilk  defa  2013 yılında denenmişler ve sonuçlar alınmıştır. Bu hibritlerden 2014 yılında da yüksek verim alınmıştır. Bu hibrit geç gelişme gösteren Kafkas’ın olumsuzluğunu telafi etmekte, ilkbaharda çok erken ve hızlı gelişmekte ve Orta Anadolu Arısı’nın oğul verme davranışını düşürmektedir.

Sadece Saf Kafkas kolonilerden oluşan hibrit işletme kış aylarında ve erken ilkbaharda Kızılcahamam Kirmir vadisinde konaklamakta, Haziran – Temmuz ve Ağustos aylarında Işık Dağı’ndaki Çatak deresi izole alanına konuşlandırılmaktadır.

Bu hibritler, Saf Orta Anadolu arılığında üretilen ana arıların Çatak Deresi izole alanındaki Kafkas kolonilerin erkekleri ile döllendirilmesiyle üretilmektedir.

Orta Anadolu Arısı Ana x Kafkas Arısı Baba melezleri (Hibrit) Ana Arılar Doğu Anadolu, İç Anadolu ve Trakya bölgelerindeki bal üreticilerine tavsiye edilmektedir.

 

Damızlık Ana Arılı Ruşet Koloniler:

  • Ana Arıları kışlatmak için en güvenilir yöntem Ruşet kovanlardaki ruşet kolonilerdir.
  • Ruşet kovanlar ahşap veya strafordan yapılmış dört çerçevelik kovanlardır.
  • Ruşet kovanlar kış aylarında en az 3 çerçeve koloniyi barındırabilmektedirler.
  • Ruşet kovanlardaki dördüncü çerçevenin yerine gerektiğinde şurupluk konabilmektedir.
  • En az üç arılı çerçeveli ruşet koloniler sahil bölgelerinde rahatlıkla kışlayabilmektedirler.
  • Koloni geliştiğinde kovana dördüncü çerçevede konulabilmektedir.
  • Genç ana arı ile kışlayan ruşet koloniler erken ilkbaharda hızla gelişebilmektedir.
  • Erken ilkbahardaki damızlık ana arı ihtiyacı bu kışlatılan Ana Arılarla çözülebilmektedir.
  • İlkbahara çıkan ruşet koloniler sezon boyunca büyüyerek normal koloni büyüklüğüne gelebilmektedir.
  • Yukarıdaki normlarda kışlatılmaya sokulan damızlık Ana Arılı ruşet koloniler de Macahel Arıcılık A.Ş. nin ticari ürün listesine alınmıştır.
  • Talepler Artvin’den karşılandığı gibi imkân olan illere şehirlerarası otobüslerle de gönderilebilecektir.
  • On ve üzeri talepler olduğunda müşteriye teslim imkânları da olabilecektir.
  • 2015 yılı Eylül ayından itibaren bu ürün de arıcıların hizmetinde olacaktır.
  • Bu ürün sayesinde arıcılarımız yılın her zamanında damızlık Ana Arılara ulaşmış olacaklardır.

ANA ARI ve ÇİFTLEŞTİRME KUTUSU TALEPLERİ İÇİN

 

MACAHEL Arıcılık A.Ş.

Çayağzı Mah. Fevzi Çakmak Cad.

Karadeniz Apt. No:1/1  Merkez / ARTVİN

Tel      :    0466 212 53 55

Gsm   :    0532 351 98 25

Gsm   :    0549 351 98 25

Faks   :    0466 212 54 55

 

Teknik  Danışmanlık Hattı:

Gsm   :   0549 351 98 28

Gsm   :   0530 225 01 16

Gsm   :   0530 225 01 18

 

Web   :   www.macahelas.com

e-mail :   info@macahelas.com

 

Ali Nihat Gökyiğit Vakfı

Tekfen Sitesi, Kültür Mah.

Aydınlık Sk. A Blok No:7

Ulus Beşiktaş 34340 İstanbul

Ahmet İNCİ

Tel      :    0312 814 41 82

Web    :    www.inciari.com

e-mail  :   ahmetinci_@hotmail.com

twitter.com/ahmetinci43

ahmetinci43.blogspot.com.tr